Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "yalnız" sözcüğü edat görevinde kullanılmıştır?
A) Bu akşam yalnız sinemaya gideceğim.
B) Yalnız insanlar için sosyal etkinlikler düzenlenmeli.
C) Onu yalnız sen anlayabilirsin.
D) Yalnız kalmak bazen iyi gelir.
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugünkü dersimizde "yalnız" kelimesinin farklı görevlerini ve özellikle edat olarak kullanımını inceleyeceğiz. Türkçede bir kelimenin görevi, cümledeki anlamına ve diğer kelimelerle kurduğu ilişkiye göre değişebilir. "Yalnız" kelimesi de bu çok yönlü kelimelerden biridir. Gelin, her bir seçeneği dikkatlice inceleyerek doğru cevabı bulalım.
- Öncelikle "yalnız" kelimesinin edat olarak kullanıldığında genellikle "sadece", "bir tek", "ancak" anlamlarına geldiğini ve bir şeyi sınırladığını unutmayalım. Bu durumda "yalnız" kelimesinin yerine "sadece" veya "bir tek" kelimelerini koyduğumuzda cümlenin anlamı bozulmaz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu akşam yalnız sinemaya gideceğim.
- Burada "yalnız" kelimesi, sinemaya gitme eyleminin nasıl gerçekleşeceğini (tek başına) belirtiyor. Yani bir fiili nitelediği için zarf görevindedir. "Sadece sinemaya gideceğim" dediğimizde anlam değişir, çünkü bu durumda "başka yere gitmeyeceğim" anlamı ortaya çıkar. Oysa orijinal cümlede "tek başıma gideceğim" anlamı vardır.
- B) Yalnız insanlar için sosyal etkinlikler düzenlenmeli.
- Bu cümlede "yalnız" kelimesi, "insanlar" ismini nitelemektedir. Hangi insanlar? Yalnız olan insanlar. Bir ismi nitelediği için sıfat görevindedir. "Sadece insanlar için..." dediğimizde de anlam tamamen değişir.
- C) Onu yalnız sen anlayabilirsin.
- İşte aradığımız kullanım! Burada "yalnız" kelimesi "sadece" veya "bir tek" anlamındadır. Cümleyi "Onu sadece sen anlayabilirsin." veya "Onu bir tek sen anlayabilirsin." şeklinde değiştirdiğimizde cümlenin anlamı hiç bozulmaz. Bu durumda "yalnız" kelimesi, "sen" zamirini sınırlayarak edat görevinde kullanılmıştır.
- D) Yalnız kalmak bazen iyi gelir.
- Bu cümlede "yalnız" kelimesi, "kalmak" fiilimsisini nitelemektedir. Nasıl kalmak? Yalnız kalmak. Bir fiilimsiyi nitelediği için zarf görevindedir. "Sadece kalmak bazen iyi gelir" dediğimizde anlam bozulur.
Gördüğünüz gibi, "yalnız" kelimesinin cümledeki görevi, onun hangi kelimeyle ilişki kurduğuna ve hangi anlamı taşıdığına bağlıdır. Edat olarak kullanıldığında "sadece" anlamını taşıması en belirgin özelliğidir.
Cevap C seçeneğidir.
