2. "Bütün öğrencilerin ders notlarının yüksek olması öğretmenleri mutlu etti." cümlesindeki tamlama yanlışını düzeltmek için aşağıdaki değişikliklerden hangisi yapılmalıdır?
A) "Bütün" kelimesi cümleden çıkarılmalı
B) "öğrencilerin" yerine "öğrenciler" gelmeli
C) "ders notlarının" yerine "ders notları" gelmeli
D) "öğretmenleri" yerine "öğretmenlerini" gelmeli
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümlede bir tamlama yanlışını bulup düzeltmemiz isteniyor. Cümleyi dikkatlice inceleyelim:
- Cümle: "Bütün öğrencilerin ders notlarının yüksek olması öğretmenleri mutlu etti."
Şimdi, cümlenin yapısını ve özellikle tamlamaları adım adım inceleyelim:
- Cümlenin öznesi "Bütün öğrencilerin ders notlarının yüksek olması" kısmıdır. Bu kısım, "öğretmenleri mutlu eden" durumu ifade eder.
- Bu özne içinde bir isim tamlaması ve bir fiilimsi (isim-fiil) yapısı bulunmaktadır.
- Öncelikle "ders notları" ifadesine bakalım. "Ders notları" bir belirtisiz isim tamlamasıdır (ne notları? ders notları). Burada "ders" tamlayan, "notları" ise tamlanandır.
- Şimdi bu "ders notları" ifadesi, "öğrencilerin" kelimesiyle birleşerek daha büyük bir tamlama oluşturuyor: "öğrencilerin ders notları". Bu, bir belirtili isim tamlamasıdır (kimin ders notları? öğrencilerin ders notları). Burada "öğrencilerin" tamlayan, "ders notları" ise tamlanandır. "Notları" kelimesindeki "-ları" eki, sahiplik (aitlik) ekidir.
- Bu tamlamanın tamamı ("öğrencilerin ders notları"), "yüksek olması" isim-fiilinin (gerund) öznesidir. Türkçede bir isim-fiilin öznesi genellikle ilgi eki (-ın, -in, -un, -ün) alır. Örneğin: "Benim gelmem", "Senin gitmen".
- Bu kurala göre, "öğrencilerin ders notları" ifadesinin "yüksek olması" fiilimsisinin öznesi olması için ilgi eki alması gerekir. Bu durumda "öğrencilerin ders notlarının yüksek olması" şeklinde bir yapı akla gelebilir.
- Ancak, burada önemli bir dil bilgisi kuralı devreye girer: Eğer bir belirtili isim tamlamasının tamlananı (yani "öğrencilerin" kelimesindeki "ders notları" kısmı) zaten kendisi bir belirtisiz isim tamlaması ise, bu tamlanana tekrar bir ilgi eki (-nın, -nin) getirilmesi tamlama yanlışlığına yol açar. Yani "ders notları" ifadesine zaten aitlik eki gelmişken (not-lar-ı), bir de "-nın" ekini getirmek gereksizdir ve anlatım bozukluğudur.
- Doğru kullanım, "öğrencilerin ders notları yüksek olması" şeklinde olmalıdır. Burada "öğrencilerin" kelimesi ilgi ekini alarak tamlayan görevini üstlenmiş, "ders notları" ise tamlanan olarak kalmıştır ve "yüksek olması" fiilimsisinin öznesidir.
- Bu durumda, "ders notlarının" kelimesindeki ikinci "-nın" eki gereksizdir ve cümleden çıkarılmalıdır. Yani "ders notlarının" yerine "ders notları" gelmelidir.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) "Bütün" kelimesi cümleden çıkarılmalı: "Bütün" kelimesi "öğrencilerin" kelimesini niteleyen bir sıfattır ve cümlede herhangi bir tamlama yanlışlığına neden olmaz.
- B) "öğrencilerin" yerine "öğrenciler" gelmeli: Eğer "öğrencilerin" yerine "öğrenciler" gelirse, tamlayan eksik kalır ve "öğrenciler ders notları" şeklinde bir ifade dil bilgisel olarak yanlış olur. "Öğrencilerin" kelimesi tamlayan olarak doğru kullanılmıştır.
- C) "ders notlarının" yerine "ders notları" gelmeli: Yukarıdaki açıklamalarımızda belirttiğimiz gibi, "ders notları" ifadesine gereksiz yere ilgi eki (-nın) getirilmiştir. Bu ekin çıkarılması tamlama yanlışını düzeltecektir.
- D) "öğretmenleri" yerine "öğretmenlerini" gelmeli: "Öğretmenleri mutlu etti" ifadesinde "öğretmenleri" kelimesi belirtili nesne görevindedir (Kimi mutlu etti? Öğretmenleri). Bu kullanım doğrudur. "Öğretmenlerini" şeklinde bir kullanım, "onların öğretmenlerini" gibi bir anlam katabilir veya zaten belirtili nesne olan bir kelimeye gereksiz bir ek getirmiş olur.
Bu durumda, tamlama yanlışını düzelten seçenek C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
