Anlatım bozuklukları LGS Test 2

🎓 Anlatım bozuklukları LGS Test 2 - Ders Notu

Bu ders notu, LGS "Anlatım bozuklukları Test 2" kapsamında karşılaşabileceğin, cümledeki anlam ve yapı hatalarını kolayca fark etmeni sağlayacak temel bilgileri içermektedir. Amacımız, anlatım bozukluklarını hızlıca tespit etmen için sana pratik ipuçları sunmaktır.

📌 Anlamsal (Anlamla İlgili) Anlatım Bozuklukları

Bu tür bozukluklar, cümlenin anlamının net olmaması, yanlış ifade edilmesi veya çelişki içermesi durumunda ortaya çıkar. Cümleyi okuduğunda "bir tuhaflık var" hissi uyandırır.

• Gereksiz Sözcük/Ek Kullanımı: Cümleden çıkarıldığında anlamda daralma veya bozulma olmayan sözcük ya da eklerin kullanılmasıdır. Cümle sade ve öz olmalıdır.
• Örnek: "Onunla ilk tanışmamızda çok heyecanlanmıştım." (İlk tanışma zaten tanışmanın ilkidir, "ilk" gereksiz.)
• Örnek: "Karşılıklı mektuplaştılar." (Mektuplaşmak zaten karşılıklı yapılır, "karşılıklı" gereksiz.)

💡 İpucu: Cümledeki her sözcüğü veya eki çıkarmayı dene. Anlam bozulmuyorsa o sözcük/ek gereksizdir.

• Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Bir sözcüğün, cümledeki anlamına uygun olmayan bir şekilde kullanılmasıdır.
• Örnek: "Bu konuda gençleri azımsamak doğru değil." (Azımsamak, bir şeyin miktarını az bulmaktır. Burada "küçümsemek" olmalıydı.)
• Örnek: "Çok çekingen olduğu için başarılı olamadı." (Çekingenlik bir sebep değil, bir özelliktir. "Çekingenliğinden dolayı" olmalıydı.)

⚠️ Dikkat: Yakın anlamlı sözcükleri karıştırmamak önemlidir (örneğin, "neden olmak" olumsuz durumlar için, "sağlamak" olumlu durumlar için kullanılır).

• Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması: Bir sözcüğün cümle içinde olması gereken yerden başka bir yere konmasıyla anlamın değişmesi veya bozulmasıdır.
• Örnek: "Yeni okula geldim ki ders zili çaldı." (Okula yeni geldim olmalı.)
• Örnek: "Çok ders çalıştığı için başı ağrıyordu." (Ders çalıştığı için başı çok ağrıyordu olmalı.)

📝 Unutma: Özellikle zarflar ve sıfatlar, niteledikleri veya belirttikleri sözcüğün hemen yanında olmalıdır.

• Anlamca Çelişen Sözcüklerin Birlikte Kullanılması: Anlam olarak birbirine zıt veya aykırı sözcüklerin aynı cümlede kullanılmasıdır.
• Örnek: "Tam üç yıla yakın bir süre burada çalıştı." (Tamlık ve yakınlık çelişir.)
• Örnek: "Eminim bu işi mutlaka başaracağız." (Emin olmak ve mutlaka çelişir.)

• Deyim ve Atasözü Yanlışları: Deyim ve atasözlerinin kalıplaşmış anlamlarının veya yapılarının bozulması, yanlış yerde kullanılması ya da yanlış anlamda kullanılmasıdır.
• Örnek: "Sevinçten etekleri tutuştu." (Etekleri tutuşmak korku ve telaş bildirir, sevinçten "etekleri zil çalmak" olmalıydı.)

• Anlam Belirsizliği (Kişi Zamiri Eksikliği): Bir cümlenin birden fazla anlama gelebilecek şekilde kurulmasıdır. Genellikle kişi zamirlerinin (senin, onun) eksikliğinden kaynaklanır.
• Örnek: "Bisikletini çok beğendim." (Senin bisikletini mi, onun bisikletini mi?)

💡 İpucu: Cümleye "senin" veya "onun" zamirlerinden birini getirdiğinde anlam netleşiyorsa, anlam belirsizliği vardır.

• Mantık ve Sıralama Yanlışlığı: Cümledeki olayların veya durumların mantık sırasına uymaması ya da önem sırasının karıştırılmasıdır.
• Örnek: "Bırakın ders çalışmayı, yemek bile yapamıyor." (Yemek yapmak ders çalışmaktan daha kolay bir eylem olduğu için sıralama yanlış.)
• Doğrusu: "Bırakın yemek yapmayı, ders bile çalışamıyor."

📌 Yapısal (Dil Bilgisel) Anlatım Bozuklukları

Bu tür bozukluklar, cümlenin dil bilgisi kurallarına uygun olmaması, ögeler arasında uyumsuzluk bulunması veya bazı ögelerin eksik bırakılması durumunda ortaya çıkar.

• Özne-Yüklem Uyumsuzluğu: Cümledeki özne ile yüklemin tekillik-çoğulluk, kişi veya çatı bakımından birbirine uymamasıdır.
• Örnek: "Çocuklar bahçede oyun oynuyorlar." (İnsan dışı varlıklar veya cansız varlıklar çoğul özne olduğunda yüklem tekil olur. Çocuklar insan olduğu için "oynuyorlar" doğru. Ama "Kuşlar uçuyorlar." yanlıştır, "Kuşlar uçuyor." olmalı.)
• Örnek: "Ben ve sen bu işi başarırız." (Doğrusu: "Ben ve sen bu işi başarırız." - Yüklem "biz" zamirine göre çekimlenmeli.)

⚠️ Dikkat: İnsan dışı varlıklar, soyut kavramlar veya organ adları çoğul özne olduğunda yüklem tekil olur.

• Tümleç Eksikliği (Nesne, Dolaylı Tümleç, Zarf Tümleci Eksikliği): Birleşik veya sıralı cümlelerde, ortak kullanılan bir tümlecin her iki yükleme de uymaması ve cümlenin bir kısmında tümlecin eksik bırakılmasıdır.
• Nesne Eksikliği: "Ona yardım etti, sevindi." (Kimi sevindi? Onu sevindi olmalıydı.)
• Dolaylı Tümleç Eksikliği: "Sanatçıya değer verilmeli, her zaman destek olunmalı." (Kime destek olunmalı? Sanatçıya destek olunmalı.)
• Zarf Tümleci Eksikliği: "Onunla sık sık görüşür, çok severim." (Kimi severim? Onu çok severim. Ne zaman severim? Burada bir zarf tümleci eksikliği yok, nesne eksikliği var. Zarf tümleci eksikliği örneği: "Herkes onu sever, iyi davranır." (Kime iyi davranır? Ona iyi davranır. Dolaylı tümleç eksikliği. Zarf tümleci: "Okula her gün gelir, derslerine çalışırdı." (Nereye gelirdi? Okula gelirdi. Nerede çalışırdı? Okulda çalışırdı. Zarf tümleci eksikliği değil, dolaylı tümleç eksikliği.) Doğru Zarf Tümleci Eksikliği örneği: "Bana hiç kızmaz, hep destek olurdu." (Nasıl destek olurdu? Bana hep destek olurdu. Yanlış. Kime destek olurdu? Bana destek olurdu. Bu dolaylı tümleç eksikliği. Tekrar Zarf Tümleci Eksikliği: "Arkadaşlarıyla konuşmaz, küserdi." (Kimle küserdi? Arkadaşlarıyla küserdi.)

💡 İpucu: Ortak kullanılan bir öge, her iki yükleme de uymazsa eksiklik vardır. Cümleyi ögelerine ayırarak kontrol et.

• Yüklem Eksikliği: Birden fazla yargının bulunduğu cümlelerde, ortak kullanılabilecek yüklemin bir cümlede eksik bırakılmasıdır.
• Örnek: "O uzun boylu, ben kısa boylu." (Ben kısa boyluyum olmalı.)

• Ek Fiil Eksikliği: Özellikle sıralı ve bağlı cümlelerde, ortak yüklemin ek fiilinin farklı özneler veya durumlar için ayrı ayrı kullanılması gerekirken birinin eksik bırakılmasıdır.
• Örnek: "O çalışkan, kardeşi ise tembeldi." (O çalışkandı olmalı.)

⚠️ Dikkat: Yüklem ve ek fiil eksikliği genellikle birbirine yakın hatalardır. Özellikle isim cümlelerinde ek fiilin eksik bırakılmasına dikkat et.

• Çatı Uyumsuzluğu: Bir cümlede birden fazla fiilimsi veya yüklem varsa, bunların çatı (etken/edilgen) yönünden uyumlu olması gerekir. Genellikle fiilimsinin etken, yüklemin edilgen olması veya tam tersi durumunda ortaya çıkar.
• Örnek: "Sınav soruları dikkatlice okunup cevaplandırdı." (Okunup edilgen, cevaplandırdı etken. Doğrusu: "okunup cevaplandırıldı" veya "okuyup cevaplandırdı".)