5. "Gelseydi" fiilindeki ek fiilin görevi nedir?
A) İsim soylu sözcüğü yüklem yapma
B) Haber kipine gelerek birleşik zaman oluşturma
C) Dilek kipine gelerek birleşik zaman oluşturma
D) Fiile olumsuzluk anlamı katma
Sevgili öğrenciler, bu soruda "ek fiil" konusundaki bilgimizi sınayacağız. Ek fiiller, Türkçede iki temel göreve sahiptir. Şimdi "Gelseydi" fiilini adım adım inceleyerek doğru cevabı bulalım:
- Öncelikle "Gelseydi" fiilini yapısal olarak inceleyelim:
- Gel-: Fiil köküdür.
- -se: Dilek-şart kipidir. (Dilek kipleri, bir eylemin gerçekleşmesi için dilek, şart, istek, emir gibi anlamlar katan kiplerdir. Haber kipleri ise zaman anlamı taşır.)
- -y-: Kaynaştırma harfidir.
- -di: Ek fiilin hikaye çekimidir. (Ek fiil, basit zamanlı bir fiile gelerek onu birleşik zamanlı yapar.)
- Şimdi ek fiilin görevlerini hatırlayalım:
- 1. İsim soylu sözcükleri yüklem yapmak: Örneğin, "O bir öğrenciydi." cümlesinde "öğrenci" ismine gelerek onu yüklem yapmıştır.
- 2. Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapmak: Örneğin, "Geliyordu" (şimdiki zamanın hikayesi), "Gelecekmiş" (gelecek zamanın rivayeti) gibi.
- "Gelseydi" fiilinde ek fiil (-di), "gel-" fiil köküne gelen "-se" (dilek-şart kipi) ekinden sonra gelmiştir. Yani, basit zamanlı bir fiili (dilek-şart kipiyle çekimlenmiş fiili) birleşik zamanlı yapmıştır. Bu birleşik zamanın adı "dilek-şart kipinin hikayesi"dir.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) İsim soylu sözcüğü yüklem yapma: "Gelseydi" bir fiil olduğu için ek fiil burada bir isme değil, bir fiile gelmiştir. Bu görev değildir.
- B) Haber kipine gelerek birleşik zaman oluşturma: "-se" eki bir haber kipi değil, bir dilek kipidir. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
- C) Dilek kipine gelerek birleşik zaman oluşturma: "-se" eki bir dilek kipidir (dilek-şart kipi). Ek fiil (-di) bu dilek kipinden sonra gelerek "dilek-şart kipinin hikayesi" adında bir birleşik zaman oluşturmuştur. Bu ifade doğrudur.
- D) Fiile olumsuzluk anlamı katma: Fiile olumsuzluk anlamı "-me/-ma" ekiyle katılır (örneğin "gelmeseydi"). Ek fiilin böyle bir görevi yoktur.
Bu analizler sonucunda, "Gelseydi" fiilindeki ek fiilin görevinin, dilek kipine gelerek birleşik zaman oluşturmak olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
