10. "Bu resim çok güzel olmuş." cümlesindeki "-miş" eki için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Ek fiil değildir, haber kipidir
B) Ek fiildir, ismi yüklem yapmıştır
C) Ek fiildir, birleşik zaman oluşturmuştur
D) Ek fiil değildir, fiilden fiil yapım ekidir
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, "Bu resim çok güzel olmuş." cümlesindeki "-miş" ekinin dil bilgisel işlevini doğru bir şekilde belirlememiz isteniyor. Haydi, adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, cümlemizdeki "-miş" ekinin hangi kelimeye geldiğine bakalım: "olmuş" kelimesine gelmiştir.
- "Olmuş" kelimesinin kökü "ol-" fiilidir. Yani, "-miş" eki bir fiil köküne gelmiştir.
- Türkçede "-miş" eki, bir fiil köküne doğrudan geldiğinde "duyulan geçmiş zaman" (belirsiz geçmiş zaman) kipini oluşturur. Bu, bir haber kipidir. Örneğin, "gel-miş", "oku-muş", "gül-müş" gibi. Bu durumda, eylem başkasından duyulmuş veya sonradan fark edilmiş bir geçmiş zamanı ifade eder.
- Ek fiil ise farklı işlevlere sahiptir:
- İsim soylu sözcükleri yüklem yapar: "Öğrenciymiş." (isim + ek fiil)
- Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapar: "Geliyormuş." (şimdiki zaman + ek fiil)
- "Olmuş" kelimesinde "-miş" eki, "ol-" fiil köküne gelerek duyulan geçmiş zaman kipini oluşturmuştur. Bu, basit zamanlı bir fiil çekimidir ve ek fiilin isim soylu sözcükleri yüklem yapma ya da basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapma işlevlerinden biri değildir. Dolayısıyla, buradaki "-miş" eki bir ek fiil değildir, doğrudan bir haber kipidir.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Ek fiil değildir, haber kipidir: Bu açıklama, yaptığımız analizle tamamen örtüşmektedir. "-miş" eki, "ol-" fiiline gelerek duyulan geçmiş zaman haber kipini oluşturmuştur.
- B) Ek fiildir, ismi yüklem yapmıştır: "Ol-" bir fiildir, isim değildir. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
- C) Ek fiildir, birleşik zaman oluşturmuştur: "Olmuş" basit zamanlı bir fiildir (duyulan geçmiş zaman). Birleşik zaman oluşturmak için fiilin önce başka bir kiple çekimlenip sonra ek fiil alması gerekirdi (örneğin, "geliyor-muş"). Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
- D) Ek fiil değildir, fiilden fiil yapım ekidir: "-miş" eki bir çekim ekidir (kip eki), yapım eki değildir. Yapım ekleri kelimenin anlamını veya türünü değiştirirken, çekim ekleri kelimenin cümledeki görevini veya zamanını belirtir. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
Bu detaylı incelemeler sonucunda, doğru cevabın A seçeneği olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
