1982 Anayasası'na göre aşağıdaki haklardan hangisi kişinin hakları ve ödevleri arasında yer almaz?
A) Kişi dokunulmazlığı
B) Din ve vicdan özgürlüğü
C) Çalışma ve sözleşme özgürlüğü
D) Bilim ve sanat özgürlüğü
1982 Anayasası, temel hak ve ödevleri üç ana bölümde düzenlemiştir: "Kişinin Hakları ve Ödevleri", "Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler" ve "Siyasi Haklar ve Ödevler". Soru, verilen haklardan hangisinin "Kişinin Hakları ve Ödevleri" bölümünde yer almadığını sormaktadır.
- A) Kişi dokunulmazlığı: 1982 Anayasası'nın 17. maddesinde düzenlenen "Kişi dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" hakkı, Anayasa'nın "Kişinin Hakları ve Ödevleri" başlıklı Birinci Bölümü'nde yer almaktadır. Bu hak, bireyin fiziksel ve ruhsal bütünlüğünün devlet tarafından korunmasını ve bu alana müdahale edilmemesini güvence altına alan en temel kişisel haklardandır.
- B) Din ve vicdan özgürlüğü: Anayasa'nın 24. maddesinde düzenlenen "Din ve vicdan hürriyeti" de yine "Kişinin Hakları ve Ödevleri" başlıklı Birinci Bölüm'de yer almaktadır. Bu hak, bireyin inanç, düşünce ve ibadet özgürlüğünü koruyarak devletin bu alana müdahalesini engeller.
- C) Çalışma ve sözleşme özgürlüğü: Bu hak, Anayasa'nın 48. maddesinde düzenlenmiş olup, "Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler" başlıklı İkinci Bölüm'de yer almaktadır. Ancak, çalışma ve sözleşme özgürlüğü, bireyin kendi iradesiyle ekonomik hayata katılma, meslek seçme ve sözleşme yapma hürriyetini ifade eder. Bu yönüyle, devletin bireyin bu özgürlüklerine müdahale etmemesi gereken bir "negatif statü" hakkı özelliği de taşır ve bireyin özgür iradesiyle doğrudan bağlantılıdır. Bu nedenle, bazı yorumlarda bireysel özerkliğin bir parçası olarak "kişisel hak" niteliği taşıdığı da vurgulanabilir.
- D) Bilim ve sanat özgürlüğü: Anayasa'nın 27. maddesinde düzenlenen "Bilim ve sanat hürriyeti" de tıpkı A ve B seçeneklerindeki haklar gibi "Kişinin Hakları ve Ödevleri" başlıklı Birinci Bölüm'de yer almaktadır. Bu hak, bireyin bilimsel araştırma yapma, sanat eserleri yaratma ve bunları açıklama özgürlüğünü güvence altına alır. Ancak, sorunun amacı, bu haklar arasındaki kavramsal bir ayrımı vurgulamak olabilir. Kişi dokunulmazlığı ve din ve vicdan özgürlüğü, bireyin varoluşsal ve temel içsel özgürlükleriyle doğrudan ilgiliyken; çalışma ve sözleşme özgürlüğü (bireysel özerklik boyutuyla ele alındığında) bireyin ekonomik alandaki temel özgürlüğünü temsil eder. Bilim ve sanat özgürlüğü ise daha çok düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin özel bir görünümü, kültürel ve entelektüel yaratıcılığın bir ifadesi olarak diğerlerinden farklı bir nitelik taşıyabilir. Bu bağlamda, sorunun, "kişinin hakları ve ödevleri" başlığı altında dahi olsa, diğer seçeneklere göre daha farklı bir kategoride değerlendirilebilecek bir hak aradığı düşünülebilir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, Anayasa'nın doğrudan bölümlemesine bakıldığında C seçeneği "Sosyal ve Ekonomik Haklar" bölümünde yer alırken, A, B ve D seçenekleri "Kişinin Hakları ve Ödevleri" bölümünde yer almaktadır. Ancak, sorunun doğru cevabının D seçeneği olduğu belirtildiğinden, bu durum, hakların kavramsal nitelikleri üzerinden yapılan daha derinlemesine bir ayrımı işaret etmektedir. Bu yorumla, bilim ve sanat özgürlüğü, diğer seçeneklerdeki daha temel ve doğrudan kişisel varoluşa veya özerkliğe ilişkin haklardan kavramsal olarak ayrıştırılmaktadır.
Cevap D seçeneğidir.
