Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacının yazımı ile ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) O kitabı ben de okudum ve çok beğendim.
B) Sınava iyi hazırlandı da istediği puanı alamadı.
C) Bu konuda Ayşe'de bizimle aynı fikirde.
D) Yarın sinemaya gideceğiz, siz de gelin.
Merhaba sevgili öğrenciler!
"De/da" bağlacının yazımı, Türkçede sıkça karıştırılan konulardan biridir. Bu soruyu çözmek için "de/da"nın bağlaç mı yoksa bulunma hâl eki mi olduğunu anlamamız gerekiyor. İşte temel kural:
- Bağlaç olan "de/da": Her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya çok az değişir. "Bile, dahi" anlamı katar. Asla "-te/-ta" şeklini almaz.
- Ek olan "-de/-da" (bulunma hâl eki): Her zaman kelimeye bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur, cümle anlamsızlaşır. "Nerede?" sorusuna cevap verir. Ünsüz benzeşmesi kuralına uyarak "-te/-ta" şeklini alabilir.
Şimdi seçenekleri bu kurallar ışığında inceleyelim:
- A) O kitabı ben de okudum ve çok beğendim.
- Buradaki "de", "ben de" ifadesinde yer almaktadır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "O kitabı ben okudum ve çok beğendim." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "benim de diğerleri gibi" anlamı hafifçe eksiliyor. Bu bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- B) Sınava iyi hazırlandı da istediği puanı alamadı.
- Buradaki "da", "hazırlandı da" ifadesinde yer almaktadır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "Sınava iyi hazırlandı istediği puanı alamadı." Cümlenin anlamı bozulmuyor, "ama" anlamı veren bir bağlaç görevi görüyor. Bu bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- C) Bu konuda Ayşe'de bizimle aynı fikirde.
- Bu cümlede iki tane "de/da" bulunmaktadır: "Ayşe'de" ve "fikirde".
- Önce "Ayşe'de" kısmını inceleyelim: Cümleden çıkarıp okuyalım: "Bu konuda Ayşe bizimle aynı fikirde." Cümlenin anlamı bozulmuyor, "Ayşe de diğerleri gibi" anlamı taşıyor. Bu durumda "de" bir bağlaçtır ve ayrı yazılması gerekir. Yani "Ayşe de" şeklinde olmalıdır. Ancak cümlede bitişik yazılmıştır ("Ayşe'de"). Bu, bir yazım yanlışıdır.
- Şimdi "fikirde" kısmını inceleyelim: Cümleden çıkarıp okuyalım: "Bu konuda Ayşe'de bizimle aynı fikir." Cümlenin anlamı bozuluyor, "aynı fikirde olmak" anlamı kayboluyor. Bu durumda "de" bulunma hâl ekidir ve bitişik yazılması doğrudur.
- Dolayısıyla, "Ayşe'de" kısmında bağlaç olan "de"nin bitişik yazılması nedeniyle bir yanlışlık yapılmıştır.
- D) Yarın sinemaya gideceğiz, siz de gelin.
- Buradaki "de", "siz de" ifadesinde yer almaktadır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "Yarın sinemaya gideceğiz, siz gelin." Cümlenin anlamı bozulmuyor, "sizin de diğerleri gibi gelmeniz" anlamı taşıyor. Bu bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "C" seçeneğindeki "Ayşe'de" kelimesinde "de" bağlacının yanlışlıkla bitişik yazıldığı tespit edilmiştir. Doğrusu "Ayşe de" olmalıdır.
Cevap C seçeneğidir.
