Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Takımın oyuncuları maçtan sonra dinlenmek için otelde kaldı.
B) Kitaptaki karakterlerin her biri farklı kişilik özelliklerine sahipti.
C) Bu konudaki görüşlerimiz birbirine hiç benzemiyordu.
D) Yarışmaya katılan şarkıların hepsi çok güzeldi.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bugünkü sorumuz, Türkçede sıkça karşılaşılan anlatım bozukluklarından biri olan "özne-yüklem uyumsuzluğu" konusuna odaklanıyor. Özne-yüklem uyumsuzluğu, bir cümlenin öznesi ile yükleminin sayı (tekil/çoğul) veya kişi (ben, sen, o vb.) bakımından birbirine uymaması durumudur. Özellikle çoğul öznelerde ve insan dışı varlıkları ifade eden öznelerde bu tür hatalara rastlanabilir.
Şimdi seçenekleri adım adım inceleyelim:
- A) Takımın oyuncuları maçtan sonra dinlenmek için otelde kaldı.
- Özne: "Takımın oyuncuları" (çoğul, insan)
- Yüklem: "kaldı" (tekil)
- Uyum: Türkçede insan olan çoğul özneler, tekil veya çoğul yüklem alabilirler. Yani "oyuncular kaldı" veya "oyuncular kaldılar" ifadelerinin her ikisi de doğrudur. Bu cümlede bir anlatım bozukluğu yoktur.
- B) Kitaptaki karakterlerin her biri farklı kişilik özelliklerine sahipti.
- Özne: "Kitaptaki karakterlerin her biri"
- Yüklem: "sahipti" (tekil)
- Uyum: Bu cümlede özne "her biri" ifadesidir. "Her biri" ifadesi yapısal olarak tekil bir anlam taşır ve genellikle tekil yüklemle kullanılır (Örnek: "Öğrencilerin her biri sınava girdi."). Ancak, "her biri" ifadesi anlam olarak birden fazla karakteri, yani çoğul bir durumu ifade etmektedir. Türkçede, "her biri" gibi ifadeler birden fazla varlığı ayrı ayrı kapsadığında ve bu varlıklar insan veya insan benzeri (karakterler gibi) olduğunda, yüklemin çoğul olması gerektiği yönünde bir beklenti oluşabilir. Bu durumda, öznenin anlamca çoğul olması nedeniyle yüklemin "sahiplerdi" şeklinde çoğul olması beklenirken, "sahipti" (tekil) kullanılması özne-yüklem uyumsuzluğuna yol açar. Bu, anlatım bozukluğudur.
- C) Bu konudaki görüşlerimiz birbirine hiç benzemiyordu.
- Özne: "görüşlerimiz" (çoğul, insan dışı varlık)
- Yüklem: "benzemiyordu" (tekil)
- Uyum: Türkçede insan dışı varlıkları ifade eden çoğul özneler (hayvanlar, bitkiler, cansız varlıklar, kavramlar vb.) her zaman tekil yüklem alırlar. "Görüşlerimiz" insan dışı bir kavram olduğu için tekil yüklem ("benzemiyordu") alması doğrudur. Bu cümlede bir anlatım bozukluğu yoktur.
- D) Yarışmaya katılan şarkıların hepsi çok güzeldi.
- Özne: "şarkıların hepsi" (çoğul, insan dışı varlık)
- Yüklem: "güzeldi" (tekil)
- Uyum: "Şarkıların hepsi" ifadesi, insan dışı çoğul bir özneyi belirtir. Yukarıdaki C seçeneğinde olduğu gibi, insan dışı çoğul özneler tekil yüklem alırlar. Bu nedenle "güzeldi" (tekil) yüklemi doğrudur. Bu cümlede bir anlatım bozukluğu yoktur.
Yukarıdaki analizler sonucunda, B seçeneğindeki cümlenin özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu içerdiği görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
