3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz benzeşmesi kuralına uyulmamıştır?
A) Çocuk parkta oynuyor.
B) Kitabı sınıfta unuttum.
C) Ağaçtan elma topladık.
D) Dolaba eşyaları yerleştirdi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçe'deki önemli ses olaylarından biri olan "ünsüz benzeşmesi" (ya da diğer adıyla ünsüz sertleşmesi) kuralına hangi cümlede uyulmadığını bulacağız. Öncelikle bu kuralı kısaca hatırlayalım:
- Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi) Kuralı: Türkçede, sonu sert ünsüzlerden (f, s, t, k, ç, ş, h, p - aklımızda "FıSTıKÇı ŞaHaP" olarak kalabilir) biriyle biten bir kelimeye, "c, d, g" ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki "c" "ç"ye, "d" "t"ye, "g" "k"ye dönüşür. Yani yumuşak ünsüzler sertleşir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuk parkta oynuyor.
- Bu cümlede "parkta" kelimesine dikkat edelim. Kelimenin kökü "park" sert ünsüz olan 'k' ile bitiyor. Gelen ek "-da" (bulunma hâl eki) yumuşak ünsüz olan 'd' ile başlıyor. Kural gereği 'd' sesi 't'ye dönüşerek "parkta" şeklinde yazılmış. Burada ünsüz benzeşmesi kuralına uyulmuştur.
- B) Kitabı sınıfta unuttum.
- Bu cümlede "sınıfta" kelimesine bakalım. Kelimenin kökü "sınıf" sert ünsüz olan 'f' ile bitiyor. Gelen ek "-da" yumuşak ünsüz olan 'd' ile başlıyor. Kural gereği 'd' sesi 't'ye dönüşerek "sınıfta" şeklinde yazılmış. Burada da ünsüz benzeşmesi kuralına uyulmuştur.
- C) Ağaçtan elma topladık.
- Bu cümlede "ağaçtan" kelimesini inceleyelim. Kelimenin kökü "ağaç" sert ünsüz olan 'ç' ile bitiyor. Gelen ek "-dan" (ayrılma hâl eki) yumuşak ünsüz olan 'd' ile başlıyor. Kural gereği 'd' sesi 't'ye dönüşerek "ağaçtan" şeklinde yazılmış. Burada da ünsüz benzeşmesi kuralına uyulmuştur.
- D) Dolaba eşyaları yerleştirdi.
- Bu cümlede "yerleştirdi" kelimesine bakalım. Kelimenin kökü "yerleştir-" fiilidir. Bu fiil 'r' yumuşak ünsüzü ile bitmektedir. Gelen geçmiş zaman eki "-di" de yumuşak ünsüz olan 'd' ile başlamaktadır. Ünsüz benzeşmesi kuralının uygulanabilmesi için kelimenin sert ünsüzle bitmesi gerekmektedir (FıSTıKÇı ŞaHaP). "Yerleştir-" kelimesi 'r' ile bittiği için, bu kuralın şartları oluşmamıştır ve dolayısıyla kural uygulanmamıştır. Bu durumda, kurala uyulmamış sayılır çünkü kuralın gerektirdiği bir durum söz konusu değildir.
Diğer seçeneklerde kurala uygun bir sertleşme varken, D seçeneğindeki "yerleştirdi" kelimesinde ünsüz benzeşmesi kuralının uygulanması için bir sebep yoktur. Bu nedenle, kurala uyulmamış olan cümle D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
