1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "amaç-sonuç" ilişkisi vardır?
A) Yağmur yağdığı için maç iptal oldu.
B) Sınavı kazanmak için düzenli çalıştı.
C) Hasta olduğundan okula gelemedi.
D) Yemek yedikten sonra uyudu.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda bizden "amaç-sonuç" ilişkisi taşıyan cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "amaç-sonuç" ilişkisinin ne olduğunu hatırlayalım:
- Amaç-sonuç ilişkisi, bir eylemin hangi hedefle, hangi niyetle yapıldığını gösterir. Amaç kısmı henüz gerçekleşmemiş bir niyeti ifade ederken, sonuç kısmı bu niyet doğrultusunda yapılan eylemi veya ortaya çıkan durumu belirtir. Genellikle "-mek için", "-mek üzere", "-mek amacıyla" gibi yapılarla kurulur.
- Bunu "sebep-sonuç" ilişkisiyle karıştırmamak önemlidir. Sebep-sonuç ilişkisinde, bir olayın neden gerçekleştiği açıklanır. Sebep kısmı gerçekleşmiş bir durumu ifade ederken, sonuç kısmı bu durumun neticesini belirtir. Genellikle "-dığı için", "-den dolayı", "-dığından" gibi yapılarla kurulur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yağmur yağdığı için maç iptal oldu.
- Burada "yağmur yağdığı için" ifadesi, maçın iptal olmasının nedenini (sebebini) belirtiyor. Yağmur yağması bir amaç değil, gerçekleşmiş bir durumdur. Dolayısıyla bu bir sebep-sonuç cümlesidir.
- B) Sınavı kazanmak için düzenli çalıştı.
- Burada "sınavı kazanmak için" ifadesi, düzenli çalışmanın amacını (hedefini) belirtiyor. "Sınavı kazanmak" henüz gerçekleşmemiş bir niyettir ve çalışma eylemi bu niyete ulaşmak için yapılmıştır. Bu bir amaç-sonuç cümlesidir.
- C) Hasta olduğundan okula gelemedi.
- Burada "hasta olduğundan" ifadesi, okula gelememesinin nedenini (sebebini) belirtiyor. Hasta olmak bir amaç değil, gerçekleşmiş bir durumdur. Dolayısıyla bu da bir sebep-sonuç cümlesidir.
- D) Yemek yedikten sonra uyudu.
- Burada "yemek yedikten sonra" ifadesi, uyuma eyleminin ne zaman gerçekleştiğini belirtiyor. Bu cümlede bir eylemin zamanı vurgulanmıştır, amaç veya sebep ilişkisi yoktur.
İncelemelerimiz sonucunda, B seçeneğindeki cümlenin bir eylemin hangi niyetle yapıldığını açıkça belirttiğini gördük. "Sınavı kazanmak" bir hedeftir ve "düzenli çalışmak" bu hedefe ulaşmak için yapılan eylemdir.
Cevap B seçeneğidir.
