Sevgili öğrenciler, bu soru, araştırma yöntemlerinde kullanılan değişken türlerini anlamamızı gerektiriyor. Özellikle, doğrudan gözlemleyemediğimiz ancak etkilerini başka yollarla çıkardığımız kavramları ifade eden değişken türünü bulmamız isteniyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Sürekli değişken: Bu tür değişkenler, belirli bir aralıktaki herhangi bir değeri alabilirler. Örneğin, bir kişinin boyu, kilosu, sıcaklık veya zaman gibi ölçümler sürekli değişkenlerdir. Bunlar genellikle doğrudan ölçülebilir özelliklerdir. Dolayısıyla, sorudaki "doğrudan ölçülemeyen" tanımına uymaz.
- B) Süreksiz değişken: Bu değişkenler, belirli bir aralıkta sadece tam sayılar gibi sınırlı ve ayrık değerler alabilirler. Örneğin, bir evdeki oda sayısı, bir sınıftaki öğrenci sayısı veya bir anketten alınan "evet/hayır" cevapları süreksiz değişkenlerdir. Bunlar da genellikle doğrudan sayılabilir veya gözlemlenebilir. Bu nedenle, sorudaki tanıma uymaz.
- C) Gizil değişken: İşte bu, sorumuzun cevabıdır! Gizil (latent) değişkenler, doğrudan gözlemlenemeyen, ölçülemeyen ancak varlığı diğer gözlemlenebilir değişkenler (göstergeler) aracılığıyla çıkarılan soyut kavramlardır. Örneğin, "zeka", "motivasyon", "kaygı", "mutluluk" gibi kavramlar gizil değişkenlerdir. Zekayı doğrudan bir metreyle ölçemeyiz ama zeka testlerindeki performans (gözlemlenebilir değişkenler) aracılığıyla zeka seviyesi hakkında çıkarımlar yaparız. Aynı şekilde, bir kişinin kaygısını doğrudan göremeyiz ama kalp atış hızı, terleme, huzursuzluk gibi belirtiler (gözlemlenebilir değişkenler) kaygının varlığını gösterir. Bu tanım, soruda verilen "araştırmacı tarafından doğrudan ölçülemeyen ancak diğer değişkenler aracılığıyla varlığı çıkarılan soyut kavramlar" ifadesiyle birebir örtüşmektedir.
- D) Kontrol değişkeni: Bir araştırmada, bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini daha net görebilmek için etkisi sabit tutulan veya kontrol altında tutulan değişkenlerdir. Örneğin, bir ilacın etkisini araştırırken, deneklerin yaşını veya cinsiyetini kontrol altında tutmak isteyebiliriz. Kontrol değişkenleri genellikle doğrudan ölçülebilir veya manipüle edilebilir özelliklerdir. Bu nedenle, sorudaki tanıma uymaz.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, doğrudan ölçülemeyen ancak etkileri başka değişkenler aracılığıyla çıkarılan soyut kavramları ifade eden değişken türü gizil değişkendir.
Cevap C seçeneğidir.
