Bir bitki fizyoloğu, fotonasti hareketinin bitkilerdeki işlevini araştırmaktadır. Buna göre aşağıdaki durumlardan hangisi fotonastiye örnek olarak gösterilemez?
A) Küstüm otunun dokunulduğunda yapraklarını kapatması
B) Akşamsefası çiçeklerinin gün batımında kapanması
C) Papatya çiçeklerinin sabah güneşiyle açılması
D) Nilüfer çiçeklerinin gün ışığında taç yapraklarını açması
Bitkilerde görülen hareketler, genellikle tropizma ve nasti hareketleri olarak iki ana kategoriye ayrılır. Bu soruda nasti hareketlerinden, özellikle de fotonasti hareketinden bahsedilmektedir. Şimdi bu kavramları ve seçenekleri adım adım inceleyelim:
- Nasti Hareketleri Nedir?
- Nasti hareketleri, bitkilerin çevresel uyaranlara (ışık, sıcaklık, dokunma, kimyasal maddeler vb.) yönelme olmaksızın verdiği tepkilerdir. Yani uyarının geldiği yön, bitkinin tepkisinin yönünü belirlemez. Tepki, bitkinin genetik yapısına ve fizyolojisine göre belirli bir şekilde gerçekleşir.
- Fotonasti Nedir?
- Fotonasti, nasti hareketlerinin bir alt türüdür ve uyaranın "ışık" olduğu durumlarda gerçekleşir. Bitkilerin ışık yoğunluğundaki değişimlere (örneğin gün doğumu veya gün batımı) bağlı olarak çiçeklerini açıp kapatması, yapraklarını hareket ettirmesi gibi tepkiler fotonastiye örnektir.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Küstüm otunun dokunulduğunda yapraklarını kapatması:
- Bu durumda uyaran "dokunma" yani mekanik bir etkidir. Bitkinin bu tepkisine "sismonasti" denir. Işıkla ilgili bir hareket değildir. Dolayısıyla fotonastiye örnek olarak gösterilemez.
- B) Akşamsefası çiçeklerinin gün batımında kapanması:
- Bu durumda uyaran, gün batımıyla birlikte azalan "ışık" yoğunluğudur. Çiçeklerin bu tepkisi, ışıkla ilgili bir nasti hareketi olduğu için fotonastiye örnektir.
- C) Papatya çiçeklerinin sabah güneşiyle açılması:
- Bu durumda uyaran, sabah güneşiyle birlikte artan "ışık" yoğunluğudur. Çiçeklerin bu tepkisi, ışıkla ilgili bir nasti hareketi olduğu için fotonastiye örnektir.
- D) Nilüfer çiçeklerinin gün ışığında taç yapraklarını açması:
- Bu durumda uyaran, "gün ışığının" varlığıdır. Çiçeklerin bu tepkisi, ışıkla ilgili bir nasti hareketi olduğu için fotonastiye örnektir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, küstüm otunun dokunmaya verdiği tepki ışıkla ilgili değil, dokunmayla ilgili bir nasti hareketidir (sismonasti). Diğer seçeneklerdeki hareketler ise ışık uyaranına bağlı olarak gerçekleşen fotonasti örnekleridir.
Cevap A seçeneğidir.
