4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacı yanlış yazılmıştır?
A) Yağmur da yağsa pikniğe gideceğiz.
B) Dağların zirvesinde bile kar kalmamış.
C) Kuşlar da göç etmek zorunda kalacak.
D) Deniz de dalgalar çok yüksekti.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "de/da" bağlacının doğru veya yanlış yazımını bulmamız isteniyor. Türkçede "de/da" iki farklı şekilde karşımıza çıkar: ya bir bağlaçtır ya da bir ektir (bulunma hâl eki).
- Bağlaç olan "de/da": Her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece "bile" veya "dahi" gibi bir pekiştirme anlamı kaybolur. Asla "-te/-ta" şekline dönüşmez.
- Ek olan "de/da" (bulunma hâl eki): Her zaman kelimeye bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya anlamsız hale gelir. Ünsüz benzeşmesi kuralına göre "-te/-ta" şekline dönüşebilir.
Şimdi seçenekleri bu kurallar ışığında inceleyelim:
- A) Yağmur da yağsa pikniğe gideceğiz.
- Buradaki "da" ayrı yazılmıştır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "Yağmur yağsa pikniğe gideceğiz." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "yağmur yağsa bile" anlamı eksiliyor. Bu, bağlaç olan "da"dır ve doğru yazılmıştır.
- B) Dağların zirvesinde bile kar kalmamış.
- Bu cümlede ayrı yazılmış bir "de/da" bulunmamaktadır. "Zirvesinde" kelimesindeki "-de" bulunma hâl ekidir ve kelimeye bitişik yazılması doğrudur. Cümleden çıkarıldığında ("Dağların zirvesi bile kar kalmamış.") anlam bozulur. Bu seçenekte "de/da" bağlacının yanlış yazımı söz konusu değildir.
- C) Kuşlar da göç etmek zorunda kalacak.
- Buradaki "da" ayrı yazılmıştır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "Kuşlar göç etmek zorunda kalacak." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "kuşlar bile" anlamı eksiliyor. Bu, bağlaç olan "da"dır ve doğru yazılmıştır.
- D) Deniz de dalgalar çok yüksekti.
- Buradaki "de" ayrı yazılmıştır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "Deniz dalgalar çok yüksekti." Cümlenin anlamı tamamen bozuluyor ve cümle anlamsız hale geliyor. "Dalgalar nerede yüksekti?" diye sorduğumuzda "denizde" cevabını alırız. Bu durumda "de" bir bağlaç değil, bulunma hâl eki olmalıdır ve kelimeye bitişik yazılmalıdır ("Denizde dalgalar çok yüksekti."). Dolayısıyla, burada bulunma hâl eki olan "de" yanlışlıkla ayrı yazılarak bağlaç gibi gösterilmiştir. Bu, "de/da" bağlacının yanlış yazımına bir örnektir (çünkü bağlaç gibi yazılmış ama bağlaç değildir).
Bu açıklamalar ışığında, "de"nin yanlış yazıldığı cümle D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
