Okyanus akıntılarının oluşumunda aşağıdaki faktörlerden hangisi diğerlerine göre daha az etkilidir?
A) Dünya'nın günlük hareketi
B) Sürekli rüzgarlar
C) Gel-git olayları
D) Deniz suyunun tuzluluk ve sıcaklık farkları
Okyanus akıntıları, gezegenimizin iklimini ve ekosistemlerini derinden etkileyen devasa su hareketleridir. Bu akıntıların oluşumunda birçok faktör rol oynar. Şimdi, sorumuzdaki seçenekleri tek tek inceleyerek hangisinin diğerlerine göre daha az etkili olduğunu bulalım.
- A) Dünya'nın günlük hareketi (Coriolis etkisi): Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi, hareket eden cisimler (rüzgarlar ve okyanus akıntıları dahil) üzerinde saptırıcı bir etki yaratır. Bu etkiye Coriolis etkisi denir. Kuzey Yarımküre'de sağa, Güney Yarımküre'de sola doğru bir sapma meydana gelir. Coriolis etkisi, okyanus akıntılarının yönünü belirlemede ve büyük ölçekli girdaplar oluşturmada çok önemlidir. Ancak, akıntıları başlatan veya onlara enerji veren birincil bir faktör değildir. Akıntılar oluştuktan sonra onların hareket yönünü ve desenini etkiler. Dolayısıyla, akıntıların "oluşumundan" ziyade "şekillenmesinde" etkilidir.
- B) Sürekli rüzgarlar: Okyanus yüzeyindeki sürekli rüzgarlar (örneğin, Alizeler, Batı Rüzgarları), suyun yüzeyini sürükleyerek doğrudan akıntıların oluşumuna neden olur. Dünya üzerindeki en büyük ve en bilinen yüzey akıntılarının (örneğin, Gulf Stream) çoğu rüzgarlar tarafından yönlendirilir. Bu, akıntıların oluşumunda çok güçlü ve doğrudan bir etkendir.
- C) Gel-git olayları: Ay ve Güneş'in çekim kuvvetleri nedeniyle oluşan gel-git olayları, özellikle kıyı bölgelerinde ve dar boğazlarda güçlü gel-git akıntıları yaratır. Bu akıntılar, belirli bölgelerde su kütlelerinin düzenli olarak ileri geri hareket etmesine neden olur. Dolayısıyla, gel-git olayları da akıntıların oluşumunda doğrudan bir rol oynar.
- D) Deniz suyunun tuzluluk ve sıcaklık farkları: Deniz suyunun sıcaklığı ve tuzluluğu, yoğunluğunu etkiler. Yoğunluk farkları, su kütlelerinin dikey yönde hareket etmesine neden olur; daha yoğun (soğuk ve/veya tuzlu) su dibe çökerken, daha az yoğun (sıcak ve/veya az tuzlu) su yüzeye çıkar. Bu hareket, termohalin dolaşım olarak bilinen ve tüm dünya okyanuslarını kapsayan derin deniz akıntılarını oluşturur. Bu, akıntıların oluşumunda son derece önemli ve küresel ölçekte etkili bir faktördür.
Yukarıdaki açıklamalara baktığımızda, sürekli rüzgarlar, gel-git olayları ve deniz suyunun tuzluluk/sıcaklık farkları, okyanus akıntılarını doğrudan başlatan, onlara enerji veren veya büyük su kütlelerini hareket ettiren birincil mekanizmalardır. Dünya'nın günlük hareketi (Coriolis etkisi) ise, bu akıntılar oluştuktan sonra onların yönünü ve dağılımını etkiler, ancak akıntının kendisinin oluşumunda diğer faktörler kadar birincil bir etken değildir. Yani, akıntının var olmasını sağlayan temel güç kaynağı değildir.
Bu nedenle, okyanus akıntılarının oluşumunda diğerlerine göre daha az etkili olan faktör Dünya'nın günlük hareketidir.
Cevap A seçeneğidir.
