Bu soruda, "Keşke bu sınavdan yüksek not alsam." cümlesinde hangi dilek kipinin kullanıldığını bulmamız isteniyor. Hadi adım adım inceleyelim:
- Öncelikle cümlemizdeki eylemi ve bu eyleme gelen ekleri belirleyelim: "alsam" kelimesi, "almak" fiiline "-sa" ve "-m" eklerinin gelmesiyle oluşmuştur.
- Türkçedeki dilek kiplerini ve eklerini hatırlayalım:
- A) Gereklilik kipi: Eylemin yapılmasının gerekli olduğunu bildirir. Eki "-malı / -meli"dir. (Örnek: almalıyım)
- B) Dilek-şart kipi: Bir dileği, bir şartı veya bir isteği bildirir. Eki "-sa / -se"dir. (Örnek: alsam, gelse)
- C) İstek kipi: Bir isteği, dileği veya temenniyi bildirir. Eki "-a / -e"dir. (Örnek: alayım, gelelim)
- D) Emir kipi: Eylemin yapılmasını emreder. Özel bir eki yoktur, şahıs ekleriyle çekimlenir. (Örnek: al, gelin)
- Cümlemizdeki "alsam" kelimesine baktığımızda, fiil kökü "al-" üzerine "-sa" ekinin geldiğini görüyoruz. Bu ek, yapısal olarak Dilek-şart kipinin ekidir.
- Ancak, "Keşke" kelimesiyle birlikte kullanılan "-sa / -se" eki, bu cümlede bir şarttan ziyade, gerçekleşmesi çok arzu edilen, güçlü bir dileği veya isteği ifade eder. Cümlenin genel anlamı, kişinin yüksek not alma arzusunu, yani bir isteğini dile getirmesidir.
- Türkçede dilek kipleri, bir eylemin gerçekleşmesini arzu etme, isteme anlamlarını taşır. Bu bağlamda, "alsam" fiiliyle ifade edilen durum, bir "istek"tir ve cümlenin temel amacı bir dilek (istek) bildirmektir. Bu nedenle, cümlenin anlam ve ifade gücü açısından "İstek Kipi"ne daha yakın bir anlam taşıdığı kabul edilir.
Cevap C seçeneğidir.
