Aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı bir dilek kipi kullanılmıştır?
A) Bu konuyu tekrar çalışmalıyım.
B) Yarın sinemaya gidelim.
C) Keşke daha fazla zamanım olsa.
D) Lütfen sessiz olun.
Sevgili öğrenciler, bu soruda cümlelerde kullanılan dilek kiplerini (tasarlama kipleri) inceleyeceğiz. Dilek kipleri, fiilin bir dilek, istek, şart, gereklilik veya emir anlamı taşıdığını gösteren kiplerdir. Zaman anlamı taşımazlar.
- A) Bu konuyu tekrar çalışmalıyım. Bu cümlede fiil "çalışmalıyım"dır. Fiile gelen "-malı / -meli" eki, Gereklilik Kipi'dir. Bu kip, bir işin yapılması gerektiğini, zorunluluğunu veya beklentiyi ifade eder.
- B) Yarın sinemaya gidelim. Bu cümlede fiil "gidelim"dir. Fiile gelen "-e / -a" (burada "-elim" şeklinde) eki, İstek Kipi'dir. Bu kip, bir dileği, isteği veya öneriyi ifade eder.
- C) Keşke daha fazla zamanım olsa. Bu cümlede fiil "olsa"dır. Fiile gelen "-se / -sa" eki, Şart Kipi'dir. Bu kip, bir olayın gerçekleşmesi için bir koşul bildirebileceği gibi, genellikle bir dileği veya temenniyi de ifade eder.
- D) Lütfen sessiz olun. Bu cümlede fiil "olun"dur. Bu fiil, doğrudan bir talimat veya emri ifade eder ve Emir Kipi'dir. Emir kipinin belirli bir eki yoktur, fiil kök veya gövdesine şahıs ekleri (bazı şahıslarda ek almaz) getirilerek oluşturulur.
Şimdi kipleri karşılaştıralım:
- İstek Kipi (B seçeneği): Bir dilek veya öneri bildirir.
- Şart Kipi (C seçeneği): Bir koşul veya gerçekleşmesi arzu edilen bir dilek bildirir.
- Emir Kipi (D seçeneği): Bir talimat veya komut bildirir.
- Gereklilik Kipi (A seçeneği): Bir zorunluluk, yükümlülük veya yapılması gereken bir işi bildirir.
Görüldüğü gibi, B, C ve D seçeneklerindeki kipler (İstek, Şart, Emir) daha çok bir dilek, temenni, koşul veya doğrudan bir yönlendirme anlamı taşırken; A seçeneğindeki Gereklilik Kipi, bir işin yapılması gerektiğini, yani bir zorunluluğu veya yükümlülüğü ifade eder. Bu anlam farklılığı, onu diğerlerinden ayırır.
Cevap A seçeneğidir.
