Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Türkçe'nin önemli ses kurallarından biri olan "Büyük Ünlü Uyumu"nu ve bu kurala uymayan "istisna" eklerden biri olan "-ki" ekini anlamamız gerekiyor. Adım adım ilerleyelim:
- 1. Büyük Ünlü Uyumu (Kalınlık-İncelik Uyumu) Nedir?
- Türkçede bir kelimenin ilk hecesindeki ünlü harf kalın ise (a, ı, o, u), sonraki hecelerdeki ünlüler de kalın olmalıdır.
- Eğer kelimenin ilk hecesindeki ünlü harf ince ise (e, i, ö, ü), sonraki hecelerdeki ünlüler de ince olmalıdır.
- Örnek: "kitap" (i-a) - uymaz, "kalem" (a-e) - uymaz, "okul" (o-u) - uyar, "evler" (e-e) - uyar.
- 2. "-ki" Ekinin Özelliği Nedir?
- "-ki" eki, Türkçedeki büyük ünlü uyumuna uymayan (istisna) eklerden biridir. Bu ek, kendinden önceki kelimenin son ünlüsünün kalın veya ince olmasına bakılmaksızın her zaman "i" (ince) ünlüsüyle yazılır.
- Örnek: "evdeki" (e-i: ince-ince, uyum devam eder), "okuldaki" (o-u-a-i: o-u-a uyumlu, ama a-i uyumsuz, yani -ki uyumu bozar).
- 3. Seçenekleri İnceleyelim:
Şimdi her bir kelimeye "-ki" ekini getirerek büyük ünlü uyumunun durumunu kontrol edelim. Burada dikkat etmemiz gereken nokta, kelimenin kendisinin büyük ünlü uyumuna uyup uymadığıdır. Soru, "-ki" eki getirildiğinde uyumun bozulduğu kelimeyi soruyor. Ancak, eğer kelime zaten uyuma uymuyorsa, "-ki" ekinin getirilmesi uyumu "bozmuş" olmaz, çünkü zaten bozuktur.
- A) masa:
- Kelimenin ünlüleri: a, a (kalın, kalın). "Masa" kelimesi büyük ünlü uyumuna uyar.
- "-ki" eki getirildiğinde: "masaki". Ünlüler: a, a, i (kalın, kalın, ince). Kalın ünlüden sonra ince ünlü geldiği için uyum bozulur. (Bu bozulma "-ki" ekinden kaynaklanır.)
- B) duvar:
- Kelimenin ünlüleri: u, a (kalın, kalın). "Duvar" kelimesi büyük ünlü uyumuna uyar.
- "-ki" eki getirildiğinde: "duvarki". Ünlüler: u, a, i (kalın, kalın, ince). Kalın ünlüden sonra ince ünlü geldiği için uyum bozulur. (Bu bozulma "-ki" ekinden kaynaklanır.)
- C) okul:
- Kelimenin ünlüleri: o, u (kalın, kalın). "Okul" kelimesi büyük ünlü uyumuna uyar.
- "-ki" eki getirildiğinde: "okulki". Ünlüler: o, u, i (kalın, kalın, ince). Kalın ünlüden sonra ince ünlü geldiği için uyum bozulur. (Bu bozulma "-ki" ekinden kaynaklanır.)
- D) bahçe:
- Kelimenin ünlüleri: a, e (kalın, ince). "Bahçe" kelimesi, kendi içinde büyük ünlü uyumuna **uymaz**. (Kalın 'a'dan sonra ince 'e' gelmiştir.)
- "-ki" eki getirildiğinde: "bahçeki". Ünlüler: a, e, i (kalın, ince, ince). Kelimenin kendi içindeki 'a' ve 'e' ünlüleri arasındaki uyumsuzluk devam eder. 'e' (ince) ünlüsünden sonra gelen '-ki' ekinin 'i' (ince) ünlüsü ise kendi içinde uyumludur (ince-ince). Ancak kelime zaten uyumsuz olduğu için, "-ki" ekinin getirilmesi uyumu "bozan" bir etken değildir, çünkü uyum zaten bozuktur.
- 4. Sonuç:
A, B ve C seçeneklerindeki kelimeler, "-ki" eki getirilmeden önce büyük ünlü uyumuna uymaktadır. "-ki" eki getirildiğinde, bu ekteki 'i' ünlüsü nedeniyle uyum bozulur. Ancak D seçeneğindeki "bahçe" kelimesi, "-ki" eki getirilmeden önce de büyük ünlü uyumuna uymamaktadır (a-e). Dolayısıyla, "-ki" eki bu kelimeye getirildiğinde, uyumun bozulmasına "sebep olan" bir durum söz konusu değildir, çünkü kelime zaten uyumsuzdu. Soru, "-ki" eki getirildiğinde uyumun bozulduğu kelimeyi sorduğunda, genellikle kelimenin kendisinin uyumlu olup, ekin bu uyumu bozması beklenir. "Bahçe" kelimesi zaten uyumsuz olduğu için, diğerlerinden farklı bir durumdadır.
Cevap D seçeneğidir.
