Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ile" kelimesi edat görevinde kullanılmamıştır?
A) Sessizlik ile dinledi konuşmayı.
B) Gürültü ile uyandı herkes.
C) Ablası ile gezmeye gitti.
D) Coşku ile karşıladı misafirleri.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "ile" kelimesinin hangi cümlede edat görevinde kullanılmadığını bulmamız isteniyor. "İle" kelimesi Türkçede hem edat (ilgeç) hem de bağlaç (birleştirme edatı) olarak kullanılabilir. Bu ayrımı yapmak için genellikle "ve" kelimesiyle değiştirilip değiştirilemediğine bakarız.
-
"İle" kelimesi bağlaç görevindeyse: Genellikle iki eş görevli kelimeyi veya kelime grubunu birbirine bağlar ve yerine "ve" kelimesi getirilebilir. Örneğin: "Ali ile Veli geldi." cümlesinde "Ali ve Veli geldi" diyebiliriz. Burada "ile" bağlaçtır.
-
"İle" kelimesi edat görevindeyse: Cümleye "birliktelik, araç, neden, durum, tarz" gibi anlamlar katar ve yerine "ve" kelimesi getirilemez. Genellikle bir isimle birlikte kullanılarak o isme farklı bir anlam yükler. Örneğin: "Bıçak ile kesti." (araç), "Sevinç ile karşıladı." (durum/tarz).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
-
A) Sessizlik ile dinledi konuşmayı.
- Burada "sessizlik ile" ifadesi, konuşmayı dinleme eyleminin nasıl yapıldığını, yani "sessiz bir şekilde" yapıldığını anlatır. Cümleye "tarz" veya "durum" anlamı katmıştır.
- Yerine "ve" getiremeyiz: "Sessizlik ve dinledi konuşmayı." anlamsız olur.
- Bu durumda "ile" kelimesi edat görevindedir.
-
B) Gürültü ile uyandı herkes.
- "Gürültü ile" ifadesi, herkesin uyanmasının nedenini veya aracını belirtir; yani "gürültü yüzünden" veya "gürültü sayesinde" uyanıldığını anlatır. Cümleye "neden" veya "araç" anlamı katmıştır.
- Yerine "ve" getiremeyiz: "Gürültü ve uyandı herkes." anlamsız olur.
- Bu durumda "ile" kelimesi edat görevindedir.
-
C) Ablası ile gezmeye gitti.
- Bu cümlede "ablası ile" ifadesi, gezmeye giden kişinin kiminle birlikte gittiğini belirtir. Burada "ile" kelimesi, gezmeye giden kişi (gizli özne olan "o" veya "ben") ile ablasını birbirine bağlar.
- Yerine "ve" getirebiliriz: "O ve ablası gezmeye gitti." veya "Ablası ve (ben) gezmeye gitti(m)." anlamı bozulmaz. İki kişiyi (veya varlığı) birbirine bağlama görevi üstlenmiştir.
- Bu durumda "ile" kelimesi bağlaç görevindedir.
-
D) Coşku ile karşıladı misafirleri.
- "Coşku ile" ifadesi, misafirleri karşılama eyleminin nasıl yapıldığını, yani "coşkulu bir şekilde" yapıldığını anlatır. Cümleye "tarz" veya "durum" anlamı katmıştır.
- Yerine "ve" getiremeyiz: "Coşku ve karşıladı misafirleri." anlamsız olur.
- Bu durumda "ile" kelimesi edat görevindedir.
Gördüğümüz gibi, C seçeneğindeki "ile" kelimesi yerine "ve" getirilebildiği ve iki eş görevli varlığı birbirine bağladığı için bağlaç görevindedir. Diğer seçeneklerde ise "ile" kelimesi cümleye farklı anlamlar katan bir edat olarak kullanılmıştır.
Cevap C seçeneğidir.
