6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "araba" sözcüğü farklı bir öge görevinde kullanılmıştır?
A) Yeni arabasını dün galeriden aldı.
B) Araba yolun ortasında aniden durdu.
C) Arabayı dikkatli kullanması gerekiyor.
D) Araba tamircisi bu işin uzmanıdır.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, "araba" sözcüğünün cümlelerde hangi öge görevinde kullanıldığını bulmamız isteniyor. Cümle ögelerini bulurken izlememiz gereken adımları hatırlayalım:
- Önce yüklemi buluruz. Yüklem, cümlede bildirilen işi, oluşu veya durumu anlatan temel ögedir.
- Sonra yükleme "Kim?" veya "Ne?" sorularını sorarak özneyi buluruz. Özne, işi yapan veya durumda bulunan varlıktır.
- Daha sonra yükleme "Neyi?", "Kimi?" sorularını sorarak belirtili nesneyi; "Ne?" (özneyi bulduktan sonra) sorusunu sorarak belirtisiz nesneyi buluruz. Nesne, yapılan işten etkilenen varlıktır.
Şimdi her bir seçeneği bu adımlara göre inceleyelim:
- A) Yeni arabasını dün galeriden aldı.
- Yüklem: aldı
- Kim aldı? (O) - Gizli özne.
- Neyi aldı? Yeni arabasını - Belirtili nesne.
- Burada "araba" sözcüğü, "arabasını" şeklinde çekimlenerek nesne görevinde kullanılmıştır.
- B) Araba yolun ortasında aniden durdu.
- Yüklem: durdu
- Ne durdu? Araba - Özne.
- Burada "araba" sözcüğü, işi yapan varlık olduğu için doğrudan özne görevinde kullanılmıştır.
- C) Arabayı dikkatli kullanması gerekiyor.
- Yüklem: gerekiyor
- Ne gerekiyor? Arabayı dikkatli kullanması - Özne (bir fiilimsi grubudur).
- Bu özne grubunun içinde yer alan "arabayı" sözcüğü, "kullanması" fiilimsinin neyi kullanması gerektiğini belirttiği için belirtili nesne görevindedir.
- Yani "araba" sözcüğü burada da nesne görevindedir.
- D) Araba tamircisi bu işin uzmanıdır.
- Yüklem: bu işin uzmanıdır (bir isim tamlaması olduğu için ayrılmaz).
- Kim bu işin uzmanıdır? Araba tamircisi - Özne (bir isim tamlamasıdır).
- Burada "araba" sözcüğü, "araba tamircisi" isim tamlamasının tamlayanıdır. Bu tamlama bir bütün olarak özne görevindedir. Dolayısıyla "araba" sözcüğü de özne olan bu kelime grubunun bir parçasıdır.
İncelediğimizde:
- A seçeneğinde "araba" nesne.
- B seçeneğinde "araba" özne.
- C seçeneğinde "araba" nesne.
- D seçeneğinde "araba", özne olan bir isim tamlamasının tamlayanıdır. Yani özne grubunun bir parçasıdır.
Bu durumda, "araba" sözcüğünün doğrudan ve tek başına özne görevinde kullanıldığı tek seçenek B seçeneğidir. Diğer seçeneklerde ya nesne görevindedir ya da özne olan bir kelime grubunun içinde tamlayan olarak yer almaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
