6. "Yemek yapmak için mutfağa giren annem, dolma hazırlıyordu."
Bu cümlede geçen fiilimsilerin türleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) isim-fiil - sıfat-fiil
B) sıfat-fiil - zarf-fiil
C) isim-fiil - zarf-fiil
D) zarf-fiil - sıfat-fiil
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümlede geçen fiilimsileri (eylemsileri) bulup türlerini doğru bir şekilde belirlememiz isteniyor. Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiil gibi çekimlenmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Üç temel fiilimsi türü vardır: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil.
- Öncelikle cümleyi dikkatlice okuyalım: "Yemek yapmak için mutfağa giren annem, dolma hazırlıyordu."
- Cümledeki fiil kök veya gövdelerinden türemiş, ancak çekimli fiil olmayan kelimeleri tespit edelim. Bu kelimeler "yapmak" ve "giren" kelimeleridir. "Hazırlıyordu" kelimesi ise cümlenin çekimli fiilidir, yani yüklemidir.
- Şimdi bu iki kelimenin türlerini inceleyelim:
- "yapmak" kelimesi:
- Bu kelime "yap-" fiil kökünden türemiştir.
- Üzerine "-mak" ekini almıştır.
- Türkçede "-mak, -mek, -ış, -iş, -uş, -üş, -ma, -me" eklerini alan fiilimsiler isim-fiil (mastar) olarak adlandırılır. Bu kelime cümlede bir isim gibi kullanılmıştır ("yemek yapma eylemi").
- Dolayısıyla "yapmak" kelimesi bir isim-fiildir.
- "giren" kelimesi:
- Bu kelime "gir-" fiil kökünden türemiştir.
- Üzerine "-en" ekini almıştır.
- Türkçede "-an, -en, -ası, -esi, -mez, -maz, -ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş" eklerini alan fiilimsiler sıfat-fiil (ortaç) olarak adlandırılır.
- "Giren" kelimesi cümlede "annem" ismini nitelemektedir. (Hangi annem? Mutfaga giren annem.) Yani bir sıfat görevi üstlenmiştir.
- Dolayısıyla "giren" kelimesi bir sıfat-fiildir.
- Bulduğumuz fiilimsi türleri sırasıyla isim-fiil ve sıfat-fiildir.
- Şimdi seçeneklere bakalım:
- A) isim-fiil - sıfat-fiil
- B) sıfat-fiil - zarf-fiil
- C) isim-fiil - zarf-fiil
- D) zarf-fiil - sıfat-fiil
- Bizim bulduğumuz sıralama (yapmak: isim-fiil, giren: sıfat-fiil) A seçeneği ile birebir uyuşmaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
