Ahmet, yeni öğrendiği İngilizce kelimeleri çalışırken eski öğrendiği Fransızca kelimelerin araya girip İngilizce kelimeleri hatırlamasını zorlaştırdığını fark ediyor. Bu durum unutmanın hangi nedeniyle açıklanabilir?
A) İleriye ket vurma
B) Geriye ket vurma
C) Bastırma
D) Organik nedenler
Sevgili öğrenciler, bu soru belleğimizin nasıl çalıştığı ve bazen bilgileri neden unuttuğumuzla ilgili önemli bir kavramı anlamamızı istiyor. Ahmet'in yaşadığı durumu adım adım inceleyelim:
- Sorudaki Durum: Ahmet, eski öğrendiği Fransızca kelimelerin (yani daha önce belleğine kaydettiği bilgiler) yeni öğrendiği İngilizce kelimeleri (yani yeni öğrenmeye çalıştığı bilgiler) hatırlamasını zorlaştırdığını fark ediyor. Burada, bir bilginin diğerini öğrenme veya hatırlama sürecini olumsuz etkilemesi durumu söz konusu. Bu duruma psikolojide ket vurma denir.
- Ket Vurma Nedir? Ket vurma, bellekteki bilgilerin birbirini engellemesi, yani bir bilginin hatırlanmasını veya öğrenilmesini zorlaştırması durumudur. İki ana türü vardır: ileriye ket vurma ve geriye ket vurma.
- A) İleriye Ket Vurma: Bu durum, önceden öğrenilen bir bilginin, daha sonra öğrenilen yeni bir bilgiyi hatırlamayı veya öğrenmeyi engellemesidir. Yani, "eski bilginin yeni bilgiyi engellemesi" şeklinde özetlenebilir. Ahmet'in durumunda, eski Fransızca kelimeler (eski bilgi) yeni İngilizce kelimeleri (yeni bilgi) hatırlamasını zorlaştırıyor. Bu tanım, Ahmet'in yaşadığı durumu tam olarak açıklamaktadır. Eski alışkanlıkların yeni alışkanlıkları edinmeyi zorlaştırması da buna iyi bir örnektir.
- B) Geriye Ket Vurma: Bu durumun tam tersidir. Yeni öğrenilen bir bilginin, daha önce öğrenilen eski bir bilgiyi hatırlamayı engellemesidir. Örneğin, yeni öğrendiğiniz İngilizce kelimelerin, eski Fransızca kelimelerinizi hatırlamanızı zorlaştırması geriye ket vurmadır. Ahmet'in durumu bu değildir; o eski bilginin yeni bilgiyi engellediğini belirtiyor.
- C) Bastırma: Bastırma, genellikle travmatik, acı verici veya rahatsız edici anıların bilinçaltına itilmesi, yani kişinin bu anıları bilinçli olarak hatırlamak istememesi veya hatırlayamaması durumudur. Ahmet'in yaşadığı durum kelime öğrenmeyle ilgili bilişsel bir engeldir, duygusal bir bastırma değildir.
- D) Organik Nedenler: Organik nedenler, unutmanın beyin hasarı, hastalıklar (örneğin Alzheimer), yaşlılık veya madde kullanımı gibi fiziksel veya biyolojik nedenlerle ortaya çıkmasıdır. Ahmet'in durumu bilişsel bir etkileşimdir, herhangi bir organik nedene dayanmamaktadır.
Bu açıklamalar ışığında, Ahmet'in yaşadığı durumun, eski öğrendiği Fransızca kelimelerin yeni İngilizce kelimeleri hatırlamasını engellemesi, ileri yönde bir engelleme olduğu için İleriye ket vurma ile açıklanır.
Cevap A seçeneğidir.
