Gazel nazım şekli ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Genellikle aşk, şarap, güzellik konularını işler
B) Beyit sayısı 5-15 arasında değişir
C) İlk beyitine matla, son beyitine makta denir
D) Kafiye örgüsü "aa ba ca da..." şeklindedir
Sevgili öğrenciler, gazel nazım şekli Divan Edebiyatımızın en önemli ve en çok kullanılan nazım biçimlerinden biridir. Şimdi gelin, gazel ile ilgili verilen ifadeleri tek tek inceleyelim ve hangisinin yanlış olduğunu bulalım.
- A) Genellikle aşk, şarap, güzellik konularını işler: Bu ifade doğrudur. Gazeller, adından da anlaşılacağı gibi (gazel kelimesi "kadınlarla sohbet etmek, onlara iltifat etmek" anlamlarına gelir) genellikle lirik konuları, yani aşk, güzellik, şarap, sevgiliye duyulan özlem gibi temaları işler.
- B) Beyit sayısı 5-15 arasında değişir: Bu ifade de doğrudur. Bir gazel, genellikle en az 5, en fazla 15 beyitten (ikilikten) oluşur. Nadiren bu sayıların dışına çıkılabilir ama genel kural budur.
- C) İlk beyitine matla, son beyitine makta denir: Bu ifade de doğrudur. Gazelin ilk beytine "matla" (doğuş yeri, başlangıç), son beytine ise "makta" (kesilen yer, bitiş) adı verilir. Şairin mahlasının (takma adının) geçtiği beyit ise genellikle makta beyti veya ona yakın bir beyittir ve bu beyte "taç beyit" denir.
- D) Kafiye örgüsü "aa ba ca da..." şeklindedir: İşte bu ifade yanlıştır. Gazelin kafiye örgüsü "aa, ba, ca, da, ea..." şeklindedir. Yani, ilk beyitin her iki dizesi kendi arasında kafiyelidir (aa). Sonraki beyitlerin ilk dizeleri serbesttir (b, c, d...), ancak ikinci dizeleri her zaman ilk beyitin kafiyesiyle (a) uyumlu olmak zorundadır. Seçenekte verilen "aa ba ca da..." ifadesi, ikinci dizelerdeki 'a' kafiyesinin tekrarını göstermediği için eksik ve yanıltıcıdır. Doğrusu, her beyitin ikinci dizesinin ilk beyitle kafiyeli olmasıdır.
Bu durumda, gazelin kafiye örgüsünü eksik ve yanlış ifade eden D seçeneği, sorudaki yanlış bilgiyi içermektedir.
Cevap D seçeneğidir.
