Geçerlik türleri nelerdir Test 1

🎓 Geçerlik türleri nelerdir Test 1 - Ders Notu

Bu ders notu, bir ölçme aracının (test, anket vb.) ne kadar doğru ve amaca uygun ölçüm yaptığını gösteren "geçerlik" kavramını ve başlıca geçerlik türlerini sade bir dille açıklamaktadır. Testin kapsadığı temel konular, geçerlik türlerinin tanımları, özellikleri ve aralarındaki farklardır.

📌 Geçerlik Nedir?

Geçerlik, bir testin veya ölçme aracının, ölçmeyi amaçladığı özelliği ne kadar doğru ve amaca uygun bir şekilde ölçtüğünü ifade eder. Kısacası, "ölçmek istediğini gerçekten ölçüyor mu?" sorusunun cevabıdır.

• Bir testin geçerli olması için güvenilir olması gerekir, ancak güvenilir bir test her zaman geçerli olmayabilir.
• Geçerlik, tek bir sayı ile ifade edilemez; farklı yöntemlerle elde edilen kanıtların bir bütünüdür.
• Geçerlik, testin kullanım amacına göre değişir. Bir amaç için geçerli olan bir test, başka bir amaç için geçerli olmayabilir.

💡 İpucu: Bir tartının kilonuzu her zaman doğru göstermesi onun geçerli olduğunu gösterir. Ama her seferinde aynı kiloyu gösterip aslında 5 kilo eksik tartması güvenilir ama geçersiz olduğunu gösterir!

📌 Kapsam Geçerliği (Content Validity)

Kapsam geçerliği, bir testin ölçmeyi amaçladığı konu alanını veya davranış örüntüsünü ne kadar iyi temsil ettiğini gösterir. Yani, test soruları konunun tüm önemli kısımlarını yeterince kapsıyor mu?

• Özellikle başarı testlerinde (sınavlar) önemlidir.
• Uzman görüşleri ve belirtke tablosu (konu-davranış tablosu) ile değerlendirilir.
• Örneğin, bir matematik testinin sadece toplama sorularından oluşması, çarpma ve bölmeyi kapsamaması kapsam geçerliğini düşürür.

⚠️ Dikkat: Bir sınavın tüm konuları adil bir şekilde temsil etmesi, kapsam geçerliğine bir örnektir.

📌 Yapı Geçerliği (Construct Validity)

Yapı geçerliği, bir testin ölçmeyi amaçladığı soyut ve doğrudan gözlemlenemeyen bir özelliği (yapı/kuram) ne kadar doğru ölçtüğünü ifade eder. Örneğin, zeka, kaygı, motivasyon gibi kavramlar birer yapıdır.

• En karmaşık ve kapsamlı geçerlik türüdür.
• Faktör analizi, farklı testlerle ilişkiler (yakınsak/ıraksak geçerlik) gibi istatistiksel yöntemlerle incelenir.
• Yeni geliştirilen bir zeka testinin gerçekten zekayı ölçtüğünü kanıtlama çabası yapı geçerliği çalışmalarıdır.

💡 İpucu: Bir testin "liderlik vasıflarını" ölçtüğünü iddia ediyorsa, bu testin gerçekten liderlik vasıflarını ölçtüğünü kanıtlamak yapı geçerliği ile ilgilidir.

📌 Ölçüt Geçerliği (Criterion Validity)

Ölçüt geçerliği, bir testin puanları ile ölçülen özellikle ilgili başka bir dış ölçütün (kriterin) arasındaki ilişkiyi inceler. Yani, test sonuçları, ilgili başka bir "gerçek" durumla ne kadar tutarlı?

• İki alt türü vardır: Uygunluk Geçerliği ve Yordama Geçerliği.

📝 Uygunluk Geçerliği (Concurrent Validity)

Uygunluk geçerliği, test puanları ile aynı anda veya çok yakın zamanda toplanan başka bir ölçütün (kriterin) arasındaki ilişkiyi gösterir. Mevcut bir durum hakkında bilgi verir.

• Örneğin, yeni geliştirilen bir depresyon ölçeğinin sonuçlarının, halihazırda kullanılan ve geçerli olduğu bilinen bir depresyon ölçeğinin sonuçlarıyla ne kadar örtüştüğü.
• İki testin aynı şeyi ölçtüğünü doğrulamak için kullanılır.

📝 Yordama Geçerliği (Predictive Validity)

Yordama geçerliği, bir testin gelecekteki bir davranışı veya performansı ne kadar iyi tahmin edebildiğini gösterir. Gelecekteki bir durumu öngörmeyi amaçlar.

• Örneğin, üniversiteye giriş sınavı puanlarının, öğrencilerin üniversitedeki akademik başarılarını (mezuniyet ortalaması gibi) ne kadar iyi tahmin ettiği.
• İşe alım testlerinin, adayların iş performansını ne kadar iyi yordadığı da bir yordama geçerliği örneğidir.

⚠️ Dikkat: Uygunluk geçerliği "şu anki durumu", yordama geçerliği ise "gelecekteki durumu" tahmin etme gücünü inceler.

📌 Görünüş Geçerliği (Face Validity)

Görünüş geçerliği, bir testin ilk bakışta, ölçmek istediği şeyi ölçüyormuş gibi görünmesidir. Testin, konuya yabancı kişiler tarafından bile "mantıklı" bulunmasıdır.

• En zayıf geçerlik türüdür ve bilimsel kanıta dayanmaz. Daha çok psikolojik bir etkidir.
• Testi çözen kişinin motivasyonunu artırabilir.
• Örneğin, bir matematik testinde matematik soruları olması, bir dil testinde dilbilgisi soruları olması görünüş geçerliğine sahiptir.

💡 İpucu: Görünüş geçerliği, bir testin "halkla ilişkiler" yönüdür; testin ciddiye alınmasına yardımcı olabilir ama tek başına bilimsel bir kanıt değildir.