🎓 KPSS Dil Bilgisi konuları nelerdir Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, KPSS Dil Bilgisi Test 2'de karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Özellikle fiilimsiler, cümle ögeleri, yazım kuralları ve noktalama işaretleri gibi konulara odaklanacağız.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek türetilen, fiilin bazı özelliklerini taşıyan (iş, oluş, hareket bildirme) ancak çekimli fiil gibi zaman ve şahıs eki almayan sözcüklerdir. Cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılabilirler.
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma / -me", "-ış / -iş / -uş / -üş", "-mak / -mek" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi görev yapar.
- Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim şeydir." (okumak)
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an / -en", "-ası / -esi", "-maz / -mez", "-ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür / -r", "-dık / -dik / -duk / -dük", "-acak / -ecek", "-mış / -miş / -muş / -müş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat veya adlaşmış sıfat görevinde kullanılır.
- Örnek: "Koşan çocuk düştü." (koşan)
- Zarf-fiil (Bağ-fiil / Ulaç): Fiile "-ken", "-alı / -eli", "-madan / -meden", "-ince / -ınca / -unca / -ünce", "-ip / -ıp / -up / -üp", "-arak / -erek", "-dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe", "-r...-maz", "-a...-a", "-casına / -cesine", "-maksızın / -meksizin" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf görevinde bulunur, fiilin zamanını veya durumunu bildirir.
- Örnek: "Gülerek içeri girdi." (gülerek)
⚠️ Dikkat: İsim-fiil ekini alan bazı sözcükler zamanla fiilimsi özelliğini kaybedip kalıcı isim olabilirler (örneğin: dondurma, çakmak, ekmek). Bu tür sözcükler fiilimsi olarak kabul edilmez.
💡 İpucu: Sıfat-fiillerin önündeki isim düştüğünde "adlaşmış sıfat-fiil" olurlar. Örneğin, "gelen misafir" yerine "gelenler" denildiğinde.
📌 Cümle Ögeleri
Cümle ögeleri, bir cümlenin anlam bütünlüğünü oluşturan temel yapı taşlarıdır. Cümleyi doğru analiz etmek, anlamı kavramak ve anlatım bozukluklarını tespit etmek için çok önemlidir.
- Yüklem: Cümlede yargıyı (iş, oluş, durum) bildiren temel ögedir. Çekimli bir fiil veya ek fiil almış bir isim/isim soylu sözcük olabilir. Cümle ögeleri bulunurken ilk olarak yüklem tespit edilir.
- Örnek: "Çocuklar bahçede oynuyorlardı." (oynuyorlardı)
- Özne: Yüklemdeki işi yapan veya yüklemde bildirilen durumu üzerine alan ögedir. Yükleme "kim?" veya "ne?" soruları sorularak bulunur.
- Örnek: "Ali dün bize geldi." (Ali)
- Nesne: Yüklemde belirtilen işten etkilenen ögedir.
- Belirtili Nesne: Yükleme "neyi?", "kimi?" soruları sorularak bulunur ve "-ı, -i, -u, -ü" belirtme hal ekini alır.
- Örnek: "Kitabı okudum." (kitabı)
- Belirtisiz Nesne: Yükleme "ne?" sorusu sorularak bulunur ve hal eki almaz.
- Örnek: "Elma yedim." (elma)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemdeki eylemin yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri bildiren ögedir. "-e, -de, -den" hal eklerini alır. Yükleme "kime?", "kimde?", "kimden?", "neye?", "neyde?", "neyden?", "nereye?", "nerede?", "nereden?" soruları sorularak bulunur.
- Örnek: "Okula gittik." (okula)
- Zarf Tümleci: Yüklemdeki eylemin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü, sebebini, aracını veya şartını bildiren ögedir. Yükleme "nasıl?", "ne zaman?", "ne kadar?", "niçin?", "nereye?" (ek almamış hali), "kimle?", "neyle?" soruları sorularak bulunur.
- Örnek: "Hızlıca yürüdü." (hızlıca)
⚠️ Dikkat: Cümle ögeleri bulunurken söz öbekleri (tamlamalar, deyimler, birleşik fiiller, ikilemeler) asla bölünmez. Örneğin, "balık krakeri" bir isim tamlamasıdır ve tek öge olarak alınır.
💡 İpucu: Cümle ögelerini bulurken sırasıyla Yüklem, Özne, Nesne, Dolaylı Tümleç ve Zarf Tümleci şeklinde ilerlemek, doğru sonuca ulaşmanızı kolaylaştırır.
📌 Yazım Kuralları
Türkçenin doğru ve standart bir şekilde yazılması için belirlenmiş kurallardır. KPSS'de sıkça sorulan ve dikkat gerektiren bir alandır.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümleler büyük harfle başlar. Özel adlar (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları, gezegen adları, kurum adları, kitap adları vb.) büyük harfle başlar. Tarihi olay, çağ, dönem adları büyük harfle başlar.
- Örnek: "Türk Dil Kurumu", "Avrupa", "Millî Mücadele"
- Sayıların Yazımı: Sayılar genellikle yazıyla yazılır ("iki bin yirmi üç"). Ancak para birimi, ölçü birimi, istatistiksel veriler, saat ve tarihlerde rakam kullanılır ("25 TL", "15.30", "2023"). Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır ("iki yüz elli").
- Örnek: "19 Mayıs 1919", "beş yüz"
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Bazı birleşik kelimeler bitişik, bazıları ayrı yazılır. Anlam kayması veya ses düşmesi/türemesi varsa bitişik yazılır ("kaynana", "cumartesi"). İki kelime de gerçek anlamını koruyorsa ayrı yazılır ("deniz yılanı", "çam ağacı").
- Örnek: "mirasyedi" (bitişik), "kuşburnu" (bitişik), "toprak altı" (ayrı)
- "De" Bağlacı ve Eki: Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz ("Sen de gel."). Ek olan "-de/-da" ise bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur veya değişir ("Evde kimse yok.").
- Örnek: "Kalemim de düştü." (bağlaç), "Kalemim defterde kaldı." (ek)
- "Ki" Bağlacı ve Eki: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır ("Bilmem ki ne yapayım."). İlgi zamiri olan "-ki" ve sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır ("Benimki", "Evdeki hesap").
- Örnek: "O kadar yorgunum ki uyuyakalmışım." (bağlaç), "Sokaktaki kedi" (ek)
- "Mi" Soru Eki: "Mi" soru eki her zaman ayrı yazılır ve kendinden sonra gelen ekler bitişik yazılır ("Geldin mi?", "Geliyor musun?").
- Örnek: "Bu kitabı okudun mu?"
💡 İpucu: Birleşik kelimelerin yazımında "anlam kayması" kuralını unutmayın. Eğer iki kelime birleşip yeni bir varlığı, kavramı karşılıyorsa (örneğin "kuşburnu" artık bir kuşun burnu değil bir bitki meyvesidir) bitişik yazılır.
📌 Noktalama İşaretleri
Cümlelerin anlamını netleştiren, okumayı kolaylaştıran ve duraklama yerlerini gösteren işaretlerdir. Doğru kullanımı, metnin doğru anlaşılması için kritik öneme sahiptir.
- Nokta (.): Cümle sonuna konur. Bazı kısaltmaların sonuna konur (Dr., Mah.). Sıra sayılarını belirtmek için kullanılır (2.). Tarihlerin yazımında gün, ay ve yılı ayırmak için kullanılır (29.10.1923).
- Örnek: "Hava bugün çok güzel."
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için kullanılır. Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır. Ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır.
- Örnek: "Pazardan elma, armut, portakal aldım."
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak için kullanılır. Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
- Örnek: "Erkek çocuklara Ali, Can, Emre; kız çocuklara Ayşe, Elif, Zeynep adları verilir."
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur. Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirtmek için kullanılır.
- Örnek: "Eksiklerini sıraladı: disiplinsizlik, tembellik, özensizlik."
- Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur. Alıntılarda atlanan yerleri göstermek için kullanılır. Kaba sayıldığı için veya başka bir sebepten açık yazılmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur.
- Örnek: "Ne kadar da güzel bir hava..."
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur. Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan durumlar için yay ayraç içinde kullanılır.
- Örnek: "Nereye gidiyorsun?"
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin sonuna konur. Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur.
- Örnek: "Ey Türk gençliği!"
- Tırnak İşareti (" "): Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır. Cümle içerisinde özel olarak belirtilmek istenen sözler, kitap veya yazı adları tırnak içine alınır.
- Örnek: "Öğretmenimiz "Çalışmak başarının anahtarıdır." dedi."
⚠️ Dikkat: Noktalama işaretleri, cümlenin anlamını tamamen değiştirebilir. Örneğin, "Oku, adam ol." ile "Oku adam ol." arasındaki farkı düşünün.
💡 İpucu: Virgülün en temel görevi, birbiriyle ilgili ama ayrı ayrı belirtilmesi gereken öğeleri ayırmaktır. Noktalı virgül ise daha karmaşık listelerde veya virgülle ayrılmış cümleleri ayırmakta kullanılır.
