3. Aşağıdaki cümlelerin hangisi birleşik cümledir?
A) Sabah erkenden kalktı, kahvaltı yaptı.
B) Sınavı kazanacağını umuyordu.
C) Oraya gittim fakat kimseyi bulamadım.
D) Çalışkan ve disiplinli bir öğrenciydi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle cümle türleri konusunu, özellikle de "birleşik cümle" kavramını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz. Birleşik cümle, genellikle bir temel cümle (ana yargı) ve bu temel cümleye bağlı en az bir yan cümleden (yardımcı yargı) oluşan cümlelerdir. Yan cümleler, temel cümlenin bir ögesi gibi görev yapar ve tek başına tam bir yargı bildirmezler.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangi cümlenin birleşik cümle olduğunu bulalım:
- A) Sabah erkenden kalktı, kahvaltı yaptı.
- Bu cümlede iki ayrı yargı bulunmaktadır: "Sabah erkenden kalktı" ve "kahvaltı yaptı".
- Her iki yargı da kendi başına anlamlı ve bağımsızdır.
- Bu iki bağımsız cümle virgülle birbirine bağlanmıştır. Bu tür cümlelere sıralı cümle denir. Dolayısıyla A seçeneği birleşik cümle değildir.
- B) Sınavı kazanacağını umuyordu.
- Bu cümlede temel yargı "umuyordu" fiilidir. Kim umuyordu? O. Neyi umuyordu? "Sınavı kazanacağını".
- "Sınavı kazanacağını" ifadesi, temel cümlenin nesnesi görevinde olan bir yan cümledir (isim-fiil yan cümleciği). Burada "-acak/-ecek" ekiyle oluşturulmuş bir fiilimsi (sıfat-fiil) ve iyelik ekiyle birlikte bir isim-fiil grubu oluşmuştur.
- Temel bir yargı ve ona bağlı bir yan yargı olduğu için bu cümle birleşik cümledir.
- C) Oraya gittim fakat kimseyi bulamadım.
- Bu cümlede "Oraya gittim" ve "kimseyi bulamadım" olmak üzere iki ayrı yargı vardır.
- Her iki yargı da kendi başına anlamlı ve bağımsızdır.
- Bu iki bağımsız cümle "fakat" bağlacıyla birbirine bağlanmıştır. Bu tür cümlelere bağlı cümle denir. Dolayısıyla C seçeneği birleşik cümle değildir.
- D) Çalışkan ve disiplinli bir öğrenciydi.
- Bu cümlede tek bir yargı vardır: "öğrenciydi".
- Cümlede herhangi bir fiilimsi, şart eki (-se/-sa), alıntı cümle veya ki bağlacı ile oluşturulmuş bir yan cümle bulunmamaktadır.
- Bu tür cümlelere basit cümle denir. Dolayısıyla D seçeneği birleşik cümle değildir.
Yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda, temel bir yargı ve ona bağlı bir yan yargı içeren tek cümle B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
