5. "Hava soğuk olduğu için montunu giydi." cümlesi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) İçinde fiilimsi bulunduğundan birleşik cümledir
B) Bağlaçla bağlandığından bağlı cümledir
C) Tek yargı bildirdiğinden basit cümledir
D) Virgülle ayrıldığından sıralı cümledir
Sevgili öğrenciler, bu soruyu doğru bir şekilde çözebilmek için öncelikle cümle türlerini ve fiilimsi kavramını iyi anlamamız gerekiyor. Adım adım ilerleyelim:
- Cümle Türleri Nelerdir? Bu türleri iyi anlamak, soruyu çözmemizin anahtarıdır:
- Basit Cümle: Tek bir yargı bildiren, içinde fiilimsi veya başka bir yan cümlecik bulunmayan cümlelerdir. Sadece bir tane çekimli fiil (yüklem) içerir.
- Birleşik Cümle: Bir temel cümle ile en az bir yan cümlecikten oluşan cümlelerdir. Yan cümlecik genellikle fiilimsi, "ki" bağlacı veya şart eki (-sa/-se) ile kurulur. Eğer yan cümlecik fiilimsi ile kurulmuşsa buna Girişik Birleşik Cümle denir.
- Sıralı Cümle: Birden fazla bağımsız cümlenin virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlanmasıyla oluşan cümlelerdir. Her bir cümle kendi içinde bir yargı taşır.
- Bağlı Cümle: Birden fazla bağımsız cümlenin bağlaçlar (ve, ama, fakat, çünkü, veya vb.) ile birbirine bağlanmasıyla oluşan cümlelerdir. Sıralı cümleye benzer ancak ayraç yerine bağlaç kullanılır.
- Şimdi sorudaki cümleyi inceleyelim: "Hava soğuk olduğu için montunu giydi."
- Bu cümlede yüklemimiz "giydi" (çekimli fiil). Bu, cümlenin temel yargısıdır.
- Cümlede ayrıca "olduğu" kelimesi bulunmaktadır. "Ol-" fiiline "-dık" (sıfat fiil eki) gelerek türemiştir. Yani "olduğu" bir fiilimsidir (sıfat fiil).
- Bir cümlede çekimli fiilin (yüklemin) dışında bir veya daha fazla fiilimsi bulunuyorsa, o cümle birleşik cümle kabul edilir. Özellikle fiilimsi ile kurulan birleşik cümlelere Girişik Birleşik Cümle denir.
- Bu bilgi ışığında seçenekleri değerlendirelim:
- A) İçinde fiilimsi bulunduğundan birleşik cümledir: Evet, cümlede "olduğu" fiilimsisi vardır ve bu durum cümleyi birleşik cümle yapar. Bu ifade doğrudur.
- B) Bağlaçla bağlandığından bağlı cümledir: Cümlede "için" kelimesi bir edattır (ilgeç), bağlaç değildir ve iki bağımsız cümleyi birbirine bağlamamıştır. Bu nedenle bağlı cümle değildir.
- C) Tek yargı bildirdiğinden basit cümledir: Cümlede "giydi" temel yargı olsa da, "olduğu" fiilimsisi ile birlikte bir yan yargı da barındırdığı için basit cümle değildir. Basit cümlelerde fiilimsi bulunmaz.
- D) Virgülle ayrıldığından sıralı cümledir: Cümlede herhangi bir virgül veya noktalı virgül ile ayrılmış birden fazla bağımsız cümle bulunmamaktadır. Bu nedenle sıralı cümle değildir.
Tüm bu açıklamalar doğrultusunda, verilen cümlenin içinde fiilimsi barındırması sebebiyle birleşik cümle olduğunu net bir şekilde görebiliriz.
Cevap A seçeneğidir.
