Bir aritmetik dizinin 5. terimi 17, 9. terimi 33'tür. Bu dizinin 1. terimi kaçtır?
A) 1Bir aritmetik dizide, her terim kendinden önceki terime sabit bir sayı eklenerek elde edilir. Bu sabit sayıya ortak fark denir. Bir aritmetik dizinin $n$. terimi $a_n = a_1 + (n-1)d$ formülü ile bulunur. Burada $a_n$, dizinin $n$. terimi; $a_1$, dizinin ilk terimi ve $d$, ortak farktır.
Soruda bize dizinin 5. terimi ($a_5$) ve 9. terimi ($a_9$) verilmiştir. Bu bilgileri genel terim formülünde yerine yazarak iki denklem oluşturalım:
5. terim için ($n=5$): $a_5 = a_1 + (5-1)d \Rightarrow 17 = a_1 + 4d$ (Denklem 1)
9. terim için ($n=9$): $a_9 = a_1 + (9-1)d \Rightarrow 33 = a_1 + 8d$ (Denklem 2)
Şimdi bu iki denklemi kullanarak dizinin ortak farkı $d$'yi bulabiliriz. Denklem 1'i Denklem 2'den çıkararak $a_1$ terimini yok edelim:
$(a_1 + 8d) - (a_1 + 4d) = 33 - 17$
$a_1 + 8d - a_1 - 4d = 16$
$4d = 16$
Her iki tarafı 4'e böldüğümüzde:
$d = \frac{16}{4}$
$d = 4$
Böylece dizinin ortak farkının $4$ olduğunu bulduk.
Ortak fark $d=4$ değerini bulduğumuza göre, bu değeri Denklem 1 veya Denklem 2'den herhangi birine yerine yazarak ilk terim $a_1$'i bulabiliriz. Denklem 1'i kullanalım:
$17 = a_1 + 4d$
$17 = a_1 + 4(4)$
$17 = a_1 + 16$
$a_1$'i yalnız bırakmak için 16'yı eşitliğin diğer tarafına atalım:
$a_1 = 17 - 16$
$a_1 = 1$
Böylece dizinin ilk teriminin $1$ olduğunu bulduk.
Cevap A seçeneğidir.