6. "Dün akşam sinemaya gittik, film çok güzeldi." cümlesinin yapıca özdeşi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bahçede oturup kitap okuyordu.
B) Müzik dinledi, dans etti.
C) Hava soğuk olduğundan dışarı çıkmadı.
D) Çalışkan olduğu için ödül aldı.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden verilen cümlenin yapısal olarak benzerini bulmamız isteniyor. Cümlelerin yapısını incelerken yüklem sayısına ve fiilimsi (eylemsi) olup olmadığına dikkat etmeliyiz. Haydi adım adım inceleyelim:
- İlk olarak, verilen cümleyi inceleyelim: "Dün akşam sinemaya gittik, film çok güzeldi."
- Bu cümlede iki ayrı yargı (eylem veya durum) bulunmaktadır: "gittik" ve "güzeldi". Her ikisi de birer yüklemdir.
- İki yüklem, bir virgül ile birbirine bağlanmıştır. Bu tür cümlelere sıralı cümle denir. Sıralı cümleler, birden fazla yüklemi olan ve bu yüklemlerin virgül veya noktalı virgülle ayrıldığı cümlelerdir.
- Şimdi seçenekleri inceleyerek, yapıca sıralı cümle olanı bulalım:
- A) Bahçede oturup kitap okuyordu.
- Bu cümlede tek bir yüklem vardır: "okuyordu". "Oturup" kelimesi ise bir zarf-fiildir (fiilimsi). Tek yüklemi olan ve içinde fiilimsi bulunan cümlelere girişik birleşik cümle denir. Bu, aradığımız yapı değildir.
- B) Müzik dinledi, dans etti.
- Bu cümlede iki ayrı yüklem bulunmaktadır: "dinledi" ve "etti". Bu yüklemler virgülle ayrılmıştır. Bu cümle de tıpkı yukarıdaki gibi sıralı cümle yapısındadır. Bu, aradığımız yapıya uymaktadır.
- C) Hava soğuk olduğundan dışarı çıkmadı.
- Bu cümlede tek bir yüklem vardır: "çıkmadı". "Olduğundan" kelimesi ise bir zarf-fiildir (fiilimsi). Bu da girişik birleşik cümle yapısındadır. Bu, aradığımız yapı değildir.
- D) Çalışkan olduğu için ödül aldı.
- Bu cümlede tek bir yüklem vardır: "aldı". "Olduğu için" ifadesi ise bir zarf-fiil grubudur (fiilimsi). Bu da girişik birleşik cümle yapısındadır. Bu da aradığımız yapı değildir.
- Gördüğümüz gibi, verilen "Dün akşam sinemaya gittik, film çok güzeldi." cümlesi sıralı bir cümledir. Seçenekler arasında sadece B seçeneğindeki "Müzik dinledi, dans etti." cümlesi de sıralı cümle yapısındadır. Bu nedenle yapıca özdeş olan seçenek B'dir.
Cevap B seçeneğidir.
