7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan cümlecik temel cümlenin nesnesi görevindedir?
A) Geldiğini duyunca çok sevindim.
B) Dışarı çıkmak istediğini söyledi.
C) Yağmur yağarken pencereden bakıyordu.
D) Okuyacağı kitabı seçti.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden yan cümleciğin temel cümlenin nesnesi görevinde olduğu seçeneği bulmamız isteniyor. Bir cümlenin nesnesi, yükleme sorulan "Neyi?" veya "Kimi?" sorularına cevap veren ögedir. Yan cümlecik ise genellikle fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) aracılığıyla kurulan ve temel cümlenin bir ögesi olarak görev yapan yapıdır.
- A) Geldiğini duyunca çok sevindim.
- Temel cümlenin yüklemi: "sevindim".
- Yan cümlecik: "Geldiğini duyunca". (duyunca: zarf-fiil)
- Yükleme soralım: "Ne zaman sevindim?" -> "Geldiğini duyunca."
- Bu durumda yan cümlecik, temel cümlenin zarf tümleci görevindedir.
- B) Dışarı çıkmak istediğini söyledi.
- Temel cümlenin yüklemi: "söyledi".
- Yan cümlecik: "Dışarı çıkmak istediğini". (istediğini: sıfat-fiil eki (-dik) almış ve iyelik ekiyle birlikte nesne görevinde kullanılmış bir fiilimsi grubu)
- Yükleme soralım: "Neyi söyledi?" -> "Dışarı çıkmak istediğini."
- Bu durumda yan cümlecik, temel cümlenin belirtili nesnesi görevindedir.
- C) Yağmur yağarken pencereden bakıyordu.
- Temel cümlenin yüklemi: "bakıyordu".
- Yan cümlecik: "Yağmur yağarken". (yağarken: zarf-fiil)
- Yükleme soralım: "Ne zaman bakıyordu?" -> "Yağmur yağarken."
- Bu durumda yan cümlecik, temel cümlenin zarf tümleci görevindedir.
- D) Okuyacağı kitabı seçti.
- Temel cümlenin yüklemi: "seçti".
- Yan cümlecik: "Okuyacağı". (okuyacağı: sıfat-fiil)
- Bu yan cümlecik, "kitabı" ismini nitelemektedir. Yani "hangi kitabı?" sorusuna "okuyacağı kitabı" cevabını verir. Burada "okuyacağı" sıfat-fiili, "kitabı" isminin sıfatı olarak görev yapmıştır. Nesne "Okuyacağı kitabı" öbeğidir, ancak yan cümlecik olan "okuyacağı" tek başına nesne değil, nesnenin bir parçası olan sıfat görevindedir. Soruda yan cümleciğin doğrudan nesne olması istenmektedir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, B seçeneğindeki "Dışarı çıkmak istediğini" yan cümleciğinin, temel cümlenin yüklemi olan "söyledi" fiilinin doğrudan nesnesi görevinde olduğunu açıkça görmekteyiz.
Cevap B seçeneğidir.
