Tonyukuk yazıtında "Türk milleti yok olmasın diye, millet olsun diye babam İlteriş Kağan'ı, annem İlbilge Hatun'u göğün tepesinden tutup yukarı kaldırmış" ifadesi hangi inancı yansıtmaktadır?
A) BudizmSevgili öğrenciler, bu soruyu doğru bir şekilde çözmek için Tonyukuk Yazıtı'ndaki ifadenin anlamını ve eski Türk inanç sistemlerini dikkatlice incelememiz gerekiyor.
Öncelikle, Tonyukuk Yazıtı'ndaki "Türk milleti yok olmasın diye, millet olsun diye babam İlteriş Kağan'ı, annem İlbilge Hatun'u göğün tepesinden tutup yukarı kaldırmış" ifadesine odaklanalım. Buradaki anahtar kısım, "göğün tepesinden tutup yukarı kaldırmış" ifadesidir. Bu ifade, İlteriş Kağan ve İlbilge Hatun'a verilen gücün ve yetkinin doğrudan gökten, yani ilahi bir kaynaktan geldiğini açıkça belirtmektedir. Bu, yöneticilerin ilahi bir güç tarafından görevlendirildiği inancını yansıtır.
Eski Türk devletlerinde, kağanların yönetme yetkisini (kut) Tanrı'dan aldığına inanılırdı. Bu Tanrı, genellikle "Gök Tanrı" olarak adlandırılırdı ve evrenin en yüce yaratıcısı ve yöneticisi olarak kabul edilirdi. Gök Tanrı, kağanlara güç ve iktidar bahşeder, onları milletin başına getirirdi. Bu inanç, Türk devlet geleneğinin temelini oluşturmuştur.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
A) Budizm: Budizm, Hindistan kökenli bir dindir ve eski Türklerin ilk dönem inanç sistemleriyle doğrudan ilişkili değildir. Özellikle Göktürk döneminde (Tonyukuk Yazıtı'nın ait olduğu dönem) yaygın bir inanç değildi ve bu tür bir ifade Budist metinlerde yer almaz.
B) Gök Tanrı inancı: Eski Türklerin en temel ve yaygın inancıdır. Bu inanca göre, evreni yöneten yüce bir Gök Tanrı vardır ve kağanlara yönetme yetkisini (kut) o verir. Tonyukuk Yazıtı'ndaki ifade, kağanların gökten gelen ilahi bir güçle yüceltildiğini anlatarak Gök Tanrı inancını doğrudan yansıtmaktadır. Bu, sorudaki ifadeyle birebir örtüşmektedir.
C) Şamanizm: Şamanizm, eski Türk inanç sisteminin bir parçasıdır ancak daha çok ruhlarla iletişim, şifa ve ayinlerle ilgilidir. Kağanlara yönetme yetkisinin doğrudan gökten verildiği inancı, Şamanizm'den ziyade Gök Tanrı inancının temel bir özelliğidir. Şamanizm, Gök Tanrı inancının etrafında şekillenen kültürel ve dini pratikleri içerir ancak yüce Tanrı'dan gelen yönetme yetkisi doğrudan Gök Tanrı inancıyla ilişkilidir.
D) Maniheizm: Maniheizm, İran kökenli bir dindir ve özellikle Uygurlar döneminde (Göktürklerden sonra) devlet dini olarak benimsenmiştir. Tonyukuk Yazıtı Göktürk dönemine aittir ve bu dönemde Maniheizm Türkler arasında yaygın değildi.
Sonuç olarak, Tonyukuk Yazıtı'ndaki "göğün tepesinden tutup yukarı kaldırmış" ifadesi, kağanlara yönetme yetkisinin ve gücün doğrudan Gök Tanrı tarafından verildiği inancını açıkça göstermektedir.
Cevap B seçeneğidir.
