Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükte hem ünlü düşmesi hem de ünsüz benzeşmesi (sertleşme) olayları aynı anda gerçekleşmiştir?
A) Onun
fikrinden vazgeçmesi zordu.
B)
Kaybolmaktan korktuğu için hep yanımda durdu.
C) Bu
ağaçtan düşen yaprakları topladık.
D)
Şehrin kalabalığı beni yordu.
E)
Kitapçıdan yeni bir roman aldım.
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruyu adım adım inceleyerek hem ünlü düşmesini hem de ünsüz benzeşmesini (sertleşmesini) aynı anda barındıran kelimeyi bulalım.
- Ünlü Düşmesi: Bir kelime ünlü ile başlayan bir ek aldığında, kelimenin sonundaki ünlünün düşmesidir. Örneğin, "ağız" kelimesi "-ı" ekini aldığında "ağzı" olur ve "ı" ünlüsü düşer.
- Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi): Sürekli sert ünsüzlerden (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biriyle biten bir kelime, yumuşak ünsüzlerden (c, d, g) biriyle başlayan bir ek aldığında, ekin başındaki yumuşak ünsüz sertleşerek (c → ç, d → t, g → k) kelimeye uyum sağlar. Örneğin, "seç-" fiili "-gin" ekini aldığında "seçkin" olur ve "g" ünsüzü "k" ünsüzüne dönüşür.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Onun fikrinden vazgeçmesi zordu. Bu seçenekte "fikrinden" kelimesinde ünlü düşmesi var ("fikir" + "-i" > "fikri" > "fikri-n-den"). Ancak ünsüz benzeşmesi yok.
- B) Kaybolmaktan korktuğu için hep yanımda durdu. Bu seçenekte "korktuğu" kelimesi incelenmelidir. Kelimenin kökü "kork-". "-dık" eki geldiğinde "kork-dık" şeklinde olmalıydı. Ancak burada hem "kork-duk" kelimesindeki "u" ünlüsü düşmüş ("kork-dığı" > "korktuğu") hem de "-dık" ekinin başındaki "d" ünsüzü, kelime kökündeki "k" ünsüzünün etkisiyle sertleşerek "t" olmuştur. Yani hem ünlü düşmesi hem de ünsüz benzeşmesi aynı anda gerçekleşmiştir.
- C) Bu ağaçtan düşen yaprakları topladık. Bu seçenekte "ağaçtan" kelimesinde ünsüz benzeşmesi var ("ağaç" + "-dan" > "ağaçtan"). Ancak ünlü düşmesi yok.
- D) Şehrin kalabalığı beni yordu. Bu seçenekte herhangi bir ünlü düşmesi veya ünsüz benzeşmesi bulunmamaktadır.
- E) Kitapçıdan yeni bir roman aldım. Bu seçenekte "kitapçıdan" kelimesinde ünsüz benzeşmesi var ("kitap" + "-cı" > "kitapçı" + "-dan" > "kitapçıdan"). Ancak ünlü düşmesi yok.
Gördüğümüz gibi, hem ünlü düşmesi hem de ünsüz benzeşmesi olaylarının aynı anda gerçekleştiği kelime B seçeneğindeki "korktuğu" kelimesidir.
Cevap B seçeneğidir.
