Bergson, sezgiyi "zihnin, kendisini nesnesiyle özdeşleştirmek için çaba göstermesi" olarak tanımlar. Bu tanım, sezgiyi hangi yönüyle diğer bilme biçimlerinden ayırmaktadır?
A) Nesneyi dışarıdan gözlemlemesi
B) Nesnenin içinden ve onun bakış açısıyla bilmeyi amaçlaması
C) Genel geçer yasalar formüle etmesi
D) Deneysel verileri istatistiksel olarak analiz etmesi
Bergson'un sezgi tanımı, bilginin nesnesiyle kurduğu ilişkinin niteliği açısından diğer bilme biçimlerinden ayrılır. Bu tanımı adım adım inceleyelim:
- Bergson'un Sezgi Tanımı: Bergson, sezgiyi "zihnin, kendisini nesnesiyle özdeşleştirmek için çaba göstermesi" olarak tanımlar. Bu tanım, bilenin (zihnin) bilinenle (nesneyle) dışarıdan bir gözlemci gibi durmak yerine, onunla bir olmaya, onun iç dünyasına girmeye çalıştığını vurgular.
- Diğer Bilme Biçimleri (Entelektüel Bilgi): Genellikle bilimsel veya entelektüel bilgi, nesneyi dışarıdan gözlemleyerek, onu parçalara ayırarak, analiz ederek, kategorize ederek ve genel geçer yasalar formüle ederek ilerler. Bu yaklaşımlarda bilen ile bilinen arasında bir mesafe vardır.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Nesneyi dışarıdan gözlemlemesi: Bu, entelektüel bilginin ve bilimin özelliğidir. Bergson'un sezgi tanımı ise tam tersine, dışarıdan gözlem mesafesini ortadan kaldırmayı, nesneyle bir olmayı hedefler. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Nesnenin içinden ve onun bakış açısıyla bilmeyi amaçlaması: Bergson'un tanımındaki "kendisini nesnesiyle özdeşleştirmek" ifadesi tam da bunu anlatır. Sezgi, bilenin kendisini bilinenin yerine koyarak, onun içsel akışını, dinamizmini ve özgünlüğünü doğrudan deneyimlemesini sağlar. Bu, nesnenin "içine girme" ve onu "içeriden anlama" çabasıdır. Bu, sezginin diğer bilme biçimlerinden temel farkıdır. Bu nedenle B seçeneği doğrudur.
- C) Genel geçer yasalar formüle etmesi: Bu, bilimin ve entelektüel düşüncenin temel amacıdır. Olaylar arasındaki genel ilişkileri bulup yasalara dönüştürmek, tekrarlanabilirliği ve öngörülebilirliği sağlamak içindir. Sezgi ise, her varlığın veya olayın kendine özgü, tekil ve sürekli akış halindeki "süreç"ini kavramayı hedefler, genellemelere indirgemeyi değil. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
- D) Deneysel verileri istatistiksel olarak analiz etmesi: Bu, ampirik bilimlerin kullandığı bir yöntemdir. Dışsal gözlemlerden elde edilen nicel verilerin işlenmesi ve yorumlanmasıdır. Bergson'un sezgisi ise nicel verilerden ziyade nitel ve doğrudan bir deneyimlemeye odaklanır. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Bergson'a göre sezgi, nesneyi dışarıdan, analitik bir şekilde parçalara ayırarak değil; onunla bütünleşerek, onun içsel akışını ve özünü doğrudan kavrayarak bilmektir. Bu, nesnenin "içine girme" ve onun bakış açısıyla deneyimleme çabasıdır.
Cevap B seçeneğidir.
