"Dolabın kapağı açık kalmış." cümlesinde görülen ses olayları aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ünsüz benzeşmesi - Ünlü düşmesi
B) Ünsüz yumuşaması - Ünsüz benzeşmesi
C) Ünlü düşmesi - Ünsüz yumuşaması
D) Kaynaştırma - Ünsüz yumuşaması
Sevgili öğrenciler, bu soruda verilen cümlede geçen ses olaylarını adım adım, dikkatlice inceleyelim:
- Cümle: "Dolabın kapağı açık kalmış."
- 1. "Dolabın" kelimesi:
- Bu kelimenin kökü "dolap"tır. "Dolap" kelimesi 'p' sert ünsüzü ile biter.
- Bu kelimeye ünlü ile başlayan "-ın" (ilgi hâli) eki geldiğinde, kelime sonundaki 'p' sesi 'b' sesine dönüşmüştür (dolap + -ın → dolabın).
- Sert bir ünsüzün (p, ç, t, k) ünlü ile başlayan bir ek aldığında yumuşak bir ünsüze (b, c, d, ğ) dönüşmesine Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişimi) denir. Bu cümlede bu ses olayı açıkça görülmektedir.
- 2. "Kapağı" kelimesi:
- Bu kelimenin kökü "kapak"tır. "Kapak" kelimesi 'k' sert ünsüzü ile biter.
- Bu kelimeye ünlü ile başlayan "-ı" (iyelik veya belirtme hâli) eki geldiğinde, kelime sonundaki 'k' sesi 'ğ' sesine dönüşmüştür (kapak + -ı → kapağı).
- Bu da tıpkı "dolabın" kelimesinde olduğu gibi bir Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişimi) örneğidir.
- 3. "Kalmış" kelimesi:
- Bu kelimenin kökü "kal-" fiilidir.
- Türkçede, sonu f, s, t, k, ç, ş, h, p (FıSTıKÇı ŞaHaP olarak akılda tutulabilir) gibi sert ünsüzlerden biriyle biten bir kelimeye 'c, d, g' ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki 'c' sesi 'ç'ye, 'd' sesi 't'ye, 'g' sesi 'k'ye dönüşür. Bu ses olayına Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi) denir.
- "Kalmış" kelimesinde, "kal-" fiil köküne "-mış" (duyulan geçmiş zaman) eki gelmiştir. Bu ek, Türkçedeki bazı eklerin kendilerinden önceki sesin sertliğine göre değişime uğraması prensibine uygun olarak, Ünsüz Benzeşmesi olarak kabul edilen bir durumun yansımasıdır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda cümlede hem Ünsüz Yumuşaması hem de Ünsüz Benzeşmesi ses olaylarının görüldüğünü tespit etmiş oluyoruz. Bu nedenle doğru seçenek, bu iki ses olayını içeren seçenektir.
Cevap B seçeneğidir.
