Bir sosyolog 10 farklı şehirde yaptığı araştırmalarda, her şehirde kütüphane sayısı arttıkça okuma oranının da arttığını gözlemlemiştir. Bu gözlemlerden hareketle "Kütüphane sayısı arttıkça okuma oranı artar" genellemesine ulaşmıştır. Bu akıl yürütme türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tümdengelim
B) Tümevarım
C) Analoji
D) Dedüksiyon
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için akıl yürütme türlerini iyi anlamamız gerekiyor. Gelin, sosyoloğun yaptığı araştırmayı adım adım inceleyelim:
- Gözlem: Sosyolog, 10 farklı şehirde araştırma yapıyor. Bu, belirli ve sınırlı sayıda gözlem yaptığı anlamına gelir.
- Tekrarlanan Durum: Her şehirde kütüphane sayısı arttıkça okuma oranının da arttığını gözlemliyor. Bu, aynı ilişkinin birçok farklı örnekte tekrarlandığını gösterir.
- Genelleme: Bu tekrarlanan gözlemlerden yola çıkarak "Kütüphane sayısı arttıkça okuma oranı artar" şeklinde genel bir yargıya ulaşıyor.
Şimdi bu süreci akıl yürütme türleriyle eşleştirelim:
- Tümevarım (Endüksiyon): Belirli tek tek olaylardan veya gözlemlerden yola çıkarak genel bir sonuca, kurala veya yasaya ulaşma sürecidir. Yani, özelden genele doğru bir akıl yürütmedir. Sosyologun yaptığı tam olarak budur: 10 özel şehirden (özel durumlar) yola çıkarak genel bir kurala (kütüphane sayısı arttıkça okuma oranı artar) ulaşmıştır.
- Tümdengelim (Dedüksiyon): Genel bir yargıdan veya kuraldan yola çıkarak özel bir durumu açıklama veya özel bir sonuca ulaşma sürecidir. Yani, genelden özele doğru bir akıl yürütmedir. Eğer sosyolog "Kütüphane sayısı arttıkça okuma oranı artar" genel kuralını bilseydi ve sonra belirli bir şehirdeki durumu bu kurala göre yorumlasaydı, bu tümdengelim olurdu. Ancak o, kuralı kendisi oluşturmuştur.
- Analoji: İki farklı şey arasındaki benzerliklerden yola çıkarak, birinde olan bir özelliğin diğerinde de olabileceği sonucuna varma işlemidir. Bu sorudaki durum bir karşılaştırma veya benzetme içermediği için analoji değildir.
- Dedüksiyon: Tümdengelim ile aynı anlama gelir.
Sosyologun izlediği yol, belirli gözlemlerden genel bir sonuca ulaşma şeklinde olduğu için, bu akıl yürütme türü Tümevarım'dır.
Cevap B seçeneğidir.
