Kalıtım biliminin kurucusu Gregor Mendel Test 1

Mendel'in bezelye bitkileriyle yaptığı deneylerde, bir karakterin kalıtımıyla ilgili aşağıdaki prensiplerden hangisi, F2 neslinde gözlenen 3:1 fenotip oranını açıklamaktadır?

A) Bağımsız dağılım ilkesi
B) Ayrılma ilkesi
C) Dominlık ilkesi
D) Eş baskınlık ilkesi

Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruyu Mendel'in genetik prensiplerini hatırlayarak adım adım çözelim:

• Mendel'in Deneyleri ve F2 Nesli: Mendel, bezelye bitkileriyle yaptığı deneylerde, farklı özelliklerin (örneğin, tohum rengi) nasıl kalıtıldığını incelemiştir. F2 nesli, F1 neslinin kendi aralarında çaprazlanmasıyla elde edilen ikinci kuşağı ifade eder. F2 neslinde gözlenen 3:1 fenotip oranı, belirli bir genetik prensibin sonucudur.
• Açıklamalar: Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
• A) Bağımsız Dağılım İlkesi: Bu ilke, farklı genlerin (veya bu genleri taşıyan kromozomların) birbirinden bağımsız olarak gametlere dağıldığını ifade eder. Örneğin, tohum rengi geni ile tohum şekli geni birbirinden bağımsız olarak kalıtılır. Bu ilke, 3:1 oranını doğrudan açıklamaz.
• B) Ayrılma İlkesi: Bu ilke, her bir karakteri belirleyen alellerin (genlerin farklı formları) gamet oluşumu sırasında birbirinden ayrıldığını ve her bir gametin sadece bir alel taşıdığını belirtir. Örneğin, tohum rengi için bir bitkinin genotipi "Aa" ise, gametler "A" veya "a" alellerini taşıyacaktır. İşte bu ayrılma, heterozigot (Aa) bireylerin kendi aralarında çaprazlanması sonucu F2 neslinde 3:1 oranının ortaya çıkmasını sağlar. Örneğin, sarı (A) ve yeşil (a) tohum rengi alellerini düşünelim. F1 nesli Aa genotipine sahipse, F2 neslinde AA, Aa, Aa ve aa genotipleri oluşur. AA ve Aa genotipleri sarı fenotipe sahipken, aa genotipi yeşil fenotipe sahiptir. Bu da 3 sarı : 1 yeşil oranını verir.
• C) Dominlık İlkesi: Bu ilke, heterozigot durumda (örneğin, Aa genotipinde) baskın alelin (A) fenotipte etkisini gösterdiğini, çekinik alelin (a) ise etkisini göstermediğini ifade eder. Bu ilke, 3:1 oranının temel nedenlerinden biridir, çünkü baskın alel, heterozigot durumda da aynı fenotipi oluşturur.
• D) Eş Baskınlık İlkesi: Bu ilke, heterozigot durumda her iki alelin de fenotipte etkisini gösterdiğini ifade eder. Örneğin, bir çiçekte kırmızı ve beyaz aleller eş baskın ise, heterozigot bireyler pembe çiçeklere sahip olabilir. Eş baskınlık, genellikle 3:1 oranından farklı fenotip oranlarına yol açar.
• Sonuç: 3:1 fenotip oranını açıklayan temel prensip, ayrılma ilkesidir. Çünkü bu ilke, alellerin gametlere ayrılmasını ve bu ayrılmanın sonucunda farklı genotip ve fenotiplerin ortaya çıkmasını sağlar. Dominlık ilkesi de bu oranın oluşmasında rol oynar, ancak ayrılma ilkesi temel mekanizmayı açıklar.

Cevap B seçeneğidir.