Bir genetikçi, bezelyelerde gövde uzunluğu karakterini inceliyor. Uzun gövde (T) baskın, kısa gövde (t) çekinik genle kontrol ediliyor. Heterozigot uzun gövdeli iki bezelye çaprazlandığında, oluşacak bezelyelerden birinin homozigot baskın genotipe sahip olma olasılığı kaçtır?
A) 0Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için Mendel genetiğinin temel prensiplerini adım adım uygulayacağız. Hazırsanız başlayalım!
1. Genleri ve Karakterleri Tanıyalım:
Soruda bezelyelerde gövde uzunluğu karakteri inceleniyor. İki farklı alel (gen çeşidi) var:
Uzun gövde aleli: T (Baskın)
Kısa gövde aleli: t (Çekinik)
Baskın alel ($T$), çekinik alel ($t$) ile birlikte bulunduğunda (heterozigot durumda) kendi özelliğini (uzun gövde) gösterir.
2. Ebeveynlerin Genotiplerini Belirleyelim:
Soruda "heterozigot uzun gövdeli iki bezelye" çaprazlandığı belirtiliyor. Heterozigot demek, bir karakter için farklı iki alele sahip olmak demektir. Uzun gövde baskın olduğu için, heterozigot uzun gövdeli bir bezelyenin genotipi $Tt$ olur. Dolayısıyla, çaprazlanan iki ebeveynin genotipleri de $Tt$'dir.
Çaprazlama: $Tt \times Tt$
3. Gametleri (Üreme Hücrelerini) Belirleyelim:
Her bir ebeveyn, gametlerine alellerinden sadece birini aktarır. $Tt$ genotipli bir ebeveyn, gametlerinin $1/2$'sine T alelini, diğer $1/2$'sine ise t alelini verir.
4. Yavruların Olası Genotiplerini Bulalım (Punnett Karesi Kullanarak):
Şimdi bu gametleri birleştirerek yavruların olası genotiplerini ve oranlarını bulalım. Bunu Punnett karesi ile kolayca gösterebiliriz:
| Ebeveyn 1 Gametleri (T) | Ebeveyn 1 Gametleri (t) | |
|---|---|---|
| Ebeveyn 2 Gametleri (T) | $TT$ | $Tt$ |
| Ebeveyn 2 Gametleri (t) | $Tt$ | $tt$ |
Bu çaprazlama sonucunda oluşabilecek genotipler ve olasılıkları şunlardır:
$TT$ (Homozigot baskın): $1/4$ olasılıkla
$Tt$ (Heterozigot): $2/4$ (yani $1/2$) olasılıkla
$tt$ (Homozigot çekinik): $1/4$ olasılıkla
5. Soruda İstenen Durumu Belirleyelim:
Soru bizden, oluşacak bezelyelerden birinin homozigot baskın genotipe sahip olma olasılığını istiyor. Punnett karesinden de gördüğümüz gibi, homozigot baskın genotip $TT$'dir.
6. Olasılığı Hesaplayalım:
Yukarıdaki adımda belirlediğimiz gibi, $TT$ genotipine sahip olma olasılığı $1/4$'tür.
Cevap B seçeneğidir.
