Orojenez sonucu oluşan dağların özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Genç dağlar oldukları için yüksektirler
B) Deprem ve volkanizma faaliyetleri yaygındır
C) Kıtaların kenar kesimlerinde yer alırlar
D) Aşınmaya karşı dirençli oldukları için yüksekliklerini korurlar
Orojenez, kıvrılma ve kırılma gibi tektonik hareketler sonucunda dağların oluşum sürecidir. Bu dağlar genellikle levha sınırlarında, kıtaların çarpıştığı veya bir levhanın diğerinin altına daldığı (subdüksiyon) bölgelerde meydana gelir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Genç dağlar oldukları için yüksektirler: Bu ifade doğrudur. Orojenez sonucu oluşan dağlar, jeolojik olarak "genç" kabul edilirler çünkü oluşum süreçleri devam etmekte veya yakın zamanda tamamlanmıştır. Genç dağlar, henüz aşınma süreçleriyle çok fazla yıpranmadıkları için genellikle yüksek ve sivri doruklara sahiptirler. Örneğin, Alp-Himalaya sistemi bu tür genç ve yüksek dağlara örnektir.
- B) Deprem ve volkanizma faaliyetleri yaygındır: Bu ifade de doğrudur. Orojenez, levha sınırlarında meydana geldiği için bu bölgeler yer kabuğunun en hareketli alanlarıdır. Levhaların çarpışması, sürtünmesi ve dalması (subdüksiyon) yoğun deprem aktivitesine neden olur. Ayrıca, subdüksiyon bölgelerinde eriyen magmanın yüzeye çıkmasıyla volkanik faaliyetler de sıkça görülür. Pasifik Ateş Çemberi bu duruma iyi bir örnektir.
- C) Kıtaların kenar kesimlerinde yer alırlar: Bu ifade de doğrudur. Orojenez, genellikle okyanusal levhaların kıtasal levhaların altına daldığı veya iki kıtasal levhanın çarpıştığı yakınsak levha sınırlarında gerçekleşir. Bu sınırlar da genellikle kıtaların kenar kesimlerine denk gelir. Örneğin, Güney Amerika'nın batı kıyısındaki And Dağları veya Kuzey Amerika'nın batı kıyısındaki Kayalık Dağları bu duruma örnektir.
- D) Aşınmaya karşı dirençli oldukları için yüksekliklerini korurlar: Bu ifade doğru değildir. Dağların yüksekliği, tektonik yükselme (orojenez) ve aşınma (erozyon) arasındaki dinamik bir denge sonucudur. Orojenez sonucu oluşan dağlar, yükselme süreçleri devam ettiği için yüksek kalırlar. Aşınma, sürekli olarak dağların yüksekliğini azaltmaya çalışan bir kuvvettir. Hiçbir kayaç türü, jeolojik zaman ölçeğinde aşınmaya karşı tamamen dirençli değildir. Eğer tektonik yükselme durursa, en dirençli kayaçlardan oluşan dağlar bile zamanla aşınarak alçalır ve düzleşir. Dolayısıyla, dağların yüksekliğini korumasının temel nedeni aşınmaya karşı dirençli olmaları değil, sürekli devam eden tektonik yükselme hareketleridir. Aşınma, dağların şeklini ve zirvelerinin sivrilik derecesini etkilese de, yüksekliğin korunmasında birincil faktör değildir.
Cevap D seçeneğidir.
