🎓 Bursluluk sınavı 7. sınıf fen bilimleri soruları Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, bursluluk sınavı 7. sınıf fen bilimleri testinde karşılaşabileceğin temel konular olan Kuvvet ve Enerji, Işık ve Hücre Bölünmeleri hakkında bilmen gerekenleri sade bir dille özetlemektedir.
📌 Kuvvet ve Enerji
Fen bilimlerinde "iş" ve "enerji" kavramları günlük kullanımdan biraz farklıdır. Bir cisim üzerinde iş yapıldığında, o cismin enerjisi değişir.
- İş (W): Bir cisme uygulanan kuvvetin, cismi kendi doğrultusunda hareket ettirmesi durumunda fiziksel anlamda iş yapılmış olur. Formülü: $W = F \times x$ (İş = Kuvvet $\times$ Yol). Birimi Joule (J)'dür.
- Güç (P): Birim zamanda yapılan iş miktarıdır. Yani işin ne kadar hızlı yapıldığını gösterir. Formülü: $P = \frac{W}{t}$ (Güç = İş / Zaman). Birimi Watt (W)'tır.
- Kinetik Enerji ($E_k$): Hareket halindeki cisimlerin sahip olduğu enerjidir. Formülü: $E_k = \frac{1}{2} m v^2$ (Kinetik Enerji = $\frac{1}{2} \times$ Kütle $\times$ Hız$^2$).
- Potansiyel Enerji ($E_p$): Bir cismin konumu veya durumu nedeniyle sahip olduğu enerjidir. Yer çekimi potansiyel enerjisi için formül: $E_p = m g h$ (Potansiyel Enerji = Kütle $\times$ Yer çekimi ivmesi $\times$ Yükseklik).
- Enerji Dönüşümleri: Enerji yoktan var edilemez, vardan yok edilemez; sadece bir türden başka bir türe dönüşür. Örneğin, düşen bir topun potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüşür.
💡 İpucu: Fiziksel anlamda iş yapılması için kuvvet ve yolun aynı doğrultuda olması şarttır. Örneğin, sırtında çanta taşıyan bir kişi yatay yolda yürürken çantaya uyguladığı kuvvet yukarı doğrudur, yol ise yataydır. Bu durumda çantaya fiziksel anlamda iş yapılmaz.
📌 Işık
Işık, bir enerji türüdür ve dalgalar halinde yayılır. Çevremizi görmemizi sağlayan temel faktördür.
- Işığın Yansıması: Işık ışınlarının bir yüzeye çarparak geldiği ortama geri dönmesidir. Düzgün yansıma (parlak yüzeylerde) ve dağınık yansıma (mat yüzeylerde) olmak üzere iki çeşittir.
- Yansıma Kanunu 1: Gelen ışın, yansıyan ışın ve yüzeyin normali aynı düzlemdedir.
- Yansıma Kanunu 2: Gelme açısı, yansıma açısına eşittir. (Normal ile ışın arasındaki açılar)
- Işığın Kırılması: Işığın bir saydam ortamdan başka bir saydam ortama geçerken doğrultu ve hız değiştirmesidir. Ortamların yoğunlukları farklılaştıkça kırılma miktarı da değişir.
- İnce Kenarlı Mercek (Yakınsak Mercek): Paralel gelen ışınları bir noktada (odak noktasında) toplar. Gözlüklerde hipermetrop düzeltmek için kullanılır.
- Kalın Kenarlı Mercek (Iraksak Mercek): Paralel gelen ışınları dağıtır. Gözlüklerde miyop düzeltmek için kullanılır.
- Işığın Renkleri: Beyaz ışık, aslında kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, mor gibi farklı renklerin birleşimidir. Prizma yardımıyla bu renklere ayrılabilir.
- Cisimlerin Renkleri: Bir cisim, kendi rengindeki ışığı yansıtır, diğer renkleri soğurur. Örneğin, kırmızı bir elma, kırmızı ışığı yansıttığı için kırmızı görünür.
⚠️ Dikkat: Işık az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçerken normale yaklaşarak kırılır; çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçerken ise normalden uzaklaşarak kırılır.
📌 Hücre ve Bölünmeler
Tüm canlılar hücrelerden oluşur. Hücreler, canlının temel yapı ve görev birimleridir. Canlıların büyümesi, gelişmesi ve üremesi hücre bölünmeleriyle gerçekleşir.
- Hücre Zarı: Hücreyi dış etkilerden korur, madde giriş çıkışını kontrol eder.
- Sitoplazma: Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran yarı akışkan madde. İçinde organeller bulunur.
- Çekirdek: Hücrenin yönetim merkezidir, kalıtsal bilgileri (DNA) taşır.
- Mitokondri: Hücrenin enerji santrali, solunum yapar.
- Ribozom: Protein sentezi yapar.
- Endoplazmik Retikulum: Madde taşınmasını sağlar.
- Golgi Cisimciği: Salgı maddeleri üretir ve paketler.
- Lizozom: Hücre içi sindirim yapar (hayvan hücresinde).
- Kloroplast: Fotosentez yapar (bitki hücresinde).
- Koful: Atık depolama ve su dengesini sağlar.
- Sentrozom: Hücre bölünmesinde görevlidir (hayvan hücresinde).
- Mitoz Bölünme - Amaç: Tek hücrelilerde üremeyi, çok hücrelilerde büyüme, gelişme ve onarımı sağlar.
- Mitoz Bölünme - Sonuç: Bir hücreden genetik olarak aynı iki yeni hücre oluşur.
- Mitoz Bölünme - Kromozom Sayısı: Değişmez ($2n \rightarrow 2n$).
- Mitoz Bölünme - Görüldüğü Yer: Vücut hücrelerinde görülür.
- Mayoz Bölünme - Amaç: Eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin (gametlerin) oluşumunu sağlar.
- Mayoz Bölünme - Sonuç: Bir hücreden genetik olarak farklı dört yeni hücre oluşur.
- Mayoz Bölünme - Kromozom Sayısı: Yarıya iner ($2n \rightarrow n$).
- Mayoz Bölünme - Özellik: Kalıtsal çeşitliliği sağlar (parça değişimi).
- Mayoz Bölünme - Görüldüğü Yer: Eşey ana hücrelerinde görülür.
💡 İpucu: Mitoz bölünme, "M" harfi gibi "aynı" kalır (kromozom sayısı değişmez). Mayoz bölünme ise "Y" harfi gibi "yarım" kalır (kromozom sayısı yarıya iner).
