Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, cümledeki sözcüklerin yapılarını inceleyerek hangisinin basit yapılı olmadığını bulmamız isteniyor. Bir sözcüğün yapısı denince aklımıza üç temel tür gelmelidir: basit, türemiş ve birleşik yapılı sözcükler.
- Basit Yapılı Sözcükler: Hiçbir yapım eki almamış, sadece çekim ekleri almış veya hiç ek almamış sözcüklerdir. Yapım eki almadıkları için anlamları veya türleri değişmez. Örneğin, "ev", "kitap", "geldi" (sadece çekim eki almış).
- Türemiş Yapılı Sözcükler: En az bir tane yapım eki almış sözcüklerdir. Yapım ekleri, sözcüğün anlamını değiştirir veya türünü (isimden fiil, fiilden isim vb.) değiştirir. Örneğin, "gözlük" (gözden türemiş), "yazıcı" (yazmaktan türemiş).
- Birleşik Yapılı Sözcükler: İki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan sözcüklerdir. Örneğin, "gecekondu", "mirasyedi".
Şimdi cümledeki sözcükleri tek tek inceleyelim:
- A) Yazlık: Sözcüğün kökü "yaz" (isim) ve bu köke "-lık" yapım eki gelmiştir. "-lık" eki, "yaz" mevsimiyle ilgili bir yer veya eşya anlamı katarak sözcüğün anlamını değiştirmiştir (yaz mevsimi → yazlık ev/elbise). Bu nedenle "yazlık" sözcüğü türemiş yapılıdır.
- B) Elbiselerini: Sözcüğün kökü "elbise" (isim) ve bu köke "-ler" (çoğul eki), "-i" (iyelik eki) ve "-ni" (belirtme hâl eki) çekim ekleri gelmiştir. Çekim ekleri sözcüğün anlamını veya türünü değiştirmez, sadece cümledeki görevini belirtir. Bu nedenle "elbiselerini" sözcüğü basit yapılıdır.
- C) Dolaba: Sözcüğün kökü "dolap" (isim) ve bu köke "-a" (yönelme hâl eki) çekim eki gelmiştir. Bu nedenle "dolaba" sözcüğü basit yapılıdır.
- D) Yerleştirdi: Sözcüğün kökü "yer" (isim) ve bu köke önce "-leş" yapım eki gelerek "yerleşmek" fiilini oluşturmuş (isimden fiil yapım eki), ardından "-tir" yapım eki gelerek "yerleştirmek" fiilini oluşturmuştur (fiilden fiil yapım eki, ettirgenlik). Son olarak "-di" (görülen geçmiş zaman eki) çekim eki gelmiştir. Sözcük yapım ekleri aldığı için "yerleştirdi" sözcüğü de türemiş yapılıdır.
Gördüğümüz gibi, "yazlık" ve "yerleştirdi" sözcükleri yapım eki aldıkları için basit yapılı değildir. Ancak sorumuzda tek bir doğru cevap beklendiği ve "yazlık" sözcüğü de açıkça yapım eki almış olduğu için, basit yapılı olmayan sözcüklerden biri olarak öne çıkmaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
