Yeryüzünde sıcaklığın dağılışını etkileyen faktörlerden hangisi, aynı enlem üzerinde bulunan iki farklı nokta arasındaki sıcaklık farkını en az açıklar?
A) Yükselti
B) Kara-deniz dağılışı
C) Okyanus akıntıları
D) Güneş ışınlarının geliş açısı
Yeryüzünde sıcaklığın dağılışını etkileyen birçok faktör bulunmaktadır. Bu soruda, aynı enlem üzerinde bulunan iki farklı nokta arasındaki sıcaklık farkını en az açıklayan faktörü bulmamız isteniyor. "Aynı enlem üzerinde" ifadesi, sorunun çözümünde kilit noktadır.
-
A) Yükselti: Aynı enlem üzerinde olsalar bile, bir noktanın deniz seviyesinde, diğerinin ise yüksek bir dağda bulunması sıcaklık üzerinde büyük bir fark yaratır. Yükseldikçe sıcaklık her 200 metrede ortalama $1^\circ C$ azalır. Bu nedenle yükselti, aynı enlemdeki sıcaklık farkını çok iyi açıklar.
-
B) Kara-deniz dağılışı: Aynı enlemde bulunan iki noktadan biri karasal iklime sahipken (denizden uzak), diğeri denizel iklime (denize yakın) sahip olabilir. Karalar denizlere göre daha çabuk ısınıp daha çabuk soğur. Bu durum, aynı enlemdeki noktalar arasında önemli sıcaklık farklarına yol açar. Bu nedenle kara-deniz dağılışı, aynı enlemdeki sıcaklık farkını çok iyi açıklar.
-
C) Okyanus akıntıları: Aynı enlem üzerinde bulunan iki kıyı noktasından biri sıcak okyanus akıntısının etkisi altındayken, diğeri soğuk okyanus akıntısının etkisi altında olabilir. Örneğin, Batı Avrupa'yı ısıtan Golfstream sıcak su akıntısı gibi. Bu akıntılar, aynı enlemdeki bölgelerin sıcaklık ortalamalarını ve rejimlerini önemli ölçüde değiştirir. Bu nedenle okyanus akıntıları, aynı enlemdeki sıcaklık farkını çok iyi açıklar.
-
D) Güneş ışınlarının geliş açısı: Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı temel olarak enleme bağlıdır. Aynı enlem üzerinde bulunan tüm noktalara güneş ışınları yıl boyunca neredeyse aynı açıyla düşer (küçük yerel farklılıklar veya günün saati gibi etkenler genel dağılışta belirleyici değildir). Dolayısıyla, iki noktanın aynı enlemde olması, güneş ışınlarının geliş açısının da benzer olacağı anlamına gelir. Bu durumda, güneş ışınlarının geliş açısı, bu iki nokta arasındaki sıcaklık farkını açıklayan bir faktör olmaktan çıkar, çünkü zaten her ikisi için de benzerdir ve aralarında bir fark yaratmaz.
Sonuç olarak, yükselti, kara-deniz dağılışı ve okyanus akıntıları aynı enlem üzerindeki sıcaklık farklarını açıklarken, güneş ışınlarının geliş açısı aynı enlemdeki noktalar için zaten benzer olduğu için bu farkı en az açıklar.
Cevap D seçeneğidir.
