Protein sentezi sırasında ribozom, mRNA üzerinde ilerlerken belirli nükleotit dizilerinde durur ve sentez sonlanır.
Bu duruma neden olan ve "stop kodon" olarak adlandırılan üçlü nükleotit dizileri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) AUG, GUA, UAC
B) UAA, UAG, UGA
C) AAA, GGG, CCC
D) AUU, ACU, AAU
Protein sentezi (translasyon), hücrede genetik bilginin mRNA'dan okunarak proteinlere dönüştürüldüğü hayati bir süreçtir. Bu süreç ribozom adı verilen hücresel yapılar tarafından gerçekleştirilir.
- mRNA ve Kodonlar: mRNA molekülü, DNA'daki genetik bilgiyi üçerli nükleotit dizileri halinde taşır. Bu üçerli nükleotit dizilerine "kodon" denir. Her bir kodon, genellikle belirli bir amino asidi şifreler.
- Protein Sentezinin Başlangıcı ve Sonu: Protein sentezi, özel bir başlangıç kodonu (AUG) ile başlar ve belirli bir amino asit olan metiyonin ile ilk amino asit zincirine eklenir. Sentez, ribozom mRNA üzerinde ilerlerken, protein zincirinin tamamlandığını ve sentezin durması gerektiğini belirten özel kodonlara ulaşana kadar devam eder.
- Stop Kodonlarının Görevi: Bu özel kodonlara "stop kodonları" veya "dur kodonları" denir. Stop kodonları, herhangi bir amino asidi şifrelemezler. Bunun yerine, ribozoma protein sentezini sonlandırması gerektiğini bildiren sinyallerdir. Ribozom bir stop kodonuna ulaştığında, özel salım faktörleri devreye girer ve sentezlenen polipeptit zinciri ribozomdan ayrılır, böylece protein sentezi tamamlanır.
- Üç Temel Stop Kodonu: Evrensel genetik kodda üç temel stop kodonu bulunur: UAA, UAG ve UGA. Bu kodonlar, canlıların büyük çoğunluğunda protein sentezini sonlandırma işlevini görür.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) AUG, GUA, UAC: AUG, başlangıç kodonudur ve metiyonin amino asidini şifreler. GUA ve UAC ise sırasıyla valin ve tirozin amino asitlerini şifreleyen kodonlardır. Bu seçenek yanlıştır.
- B) UAA, UAG, UGA: Bu üç kodon, genetik kodda herhangi bir amino asidi şifrelemeyen ve protein sentezinin sonlanmasını sağlayan dur kodonlarıdır. Bu seçenek doğrudur.
- C) AAA, GGG, CCC: AAA lizin, GGG glisin ve CCC prolin amino asitlerini şifreleyen kodonlardır. Bunlar dur kodonu değildir. Bu seçenek yanlıştır.
- D) AUU, ACU, AAU: AUU izolösin, ACU treonin ve AAU asparajin amino asitlerini şifreleyen kodonlardır. Bunlar dur kodonu değildir. Bu seçenek yanlıştır.
Bu bilgiler ışığında, protein sentezini sonlandıran stop kodonları UAA, UAG ve UGA'dır.
Cevap B seçeneğidir.
