10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-esi" ekiyle türemiş bir fiilimsi kullanılmıştır?
A) Görülesi yerleri gezmek istiyordu.
B) Koşarak geldi yanıma.
C) Okumak, onun en büyük tutkusuydu.
D) Yıkılası duvarlar artık ayakta durmuyordu.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçede fiillerden türeyen ve cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen fiilimsileri (eylemsileri) bulmamız isteniyor. Özellikle de "-esi" ekiyle türemiş olanı arıyoruz. "-esi" eki, fiillere gelerek onları sıfat-fiil (ortaç) yapar. Haydi, seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Görülesi yerleri gezmek istiyordu.
- Bu cümlede "görülesi" kelimesine dikkat edelim.
- "Gör-" fiil köküne "-esi" eki gelmiştir.
- "Görülesi" kelimesi, kendisinden sonra gelen "yerleri" ismini niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır. Yani, "nasıl yerler?" sorusuna "görülesi yerler" cevabını verir.
- Burada aradığımız "-esi" ekiyle türemiş bir sıfat-fiil bulunmaktadır.
- B) Koşarak geldi yanıma.
- Bu cümlede "koşarak" kelimesi bir fiilimsidir.
- Ancak "koş-" fiil köküne "-arak" eki gelmiştir. "-arak" eki, zarf-fiil (ulaç) ekidir.
- Bu nedenle bu seçenek doğru değildir.
- C) Okumak, onun en büyük tutkusuydu.
- Bu cümlede "okumak" kelimesi bir fiilimsidir.
- "Oku-" fiil köküne "-mak" eki gelmiştir. "-mak" eki, isim-fiil (mastar) ekidir.
- Bu nedenle bu seçenek doğru değildir.
- D) Yıkılası duvarlar artık ayakta durmuyordu.
- Bu cümlede "yıkılası" kelimesi de bir fiilimsidir ve sıfat-fiil görevindedir.
- "Yıkıl-" fiil köküne "-ası" eki gelmiştir. "-ası/-esi" eki sıfat-fiil ekidir.
- Ancak soru bizden özellikle "-esi" ekini istemektedir. "Yıkıl-" fiili ünlü uyumuna göre "-ası" ekini almıştır. "Gör-" fiili ise "-esi" ekini almıştır. Sorunun spesifik isteği olan "-esi" ekini taşıyan kelime "görülesi"dir.
- Bu nedenle bu seçenek, "-ası" ekini aldığı için sorunun tam olarak istediği cevabı vermez.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "-esi" ekiyle türemiş fiilimsinin A seçeneğindeki "görülesi" kelimesi olduğunu açıkça görmekteyiz.
Cevap A seçeneğidir.
