🎓 Yazım kuralları konu anlatımı Test 1 - Ders Notu
Merhaba öğrenciler! Bu ders notu, "Yazım kuralları konu anlatımı Test 1" testinde karşınıza çıkabilecek temel yazım kurallarını sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Özellikle büyük harflerin kullanımı, de/da ve ki'nin yazımı gibi sıkça hata yapılan konulara odaklanacağız.
📌 Büyük Harflerin Kullanımı
Türkçede birçok kelime, cümlenin başında veya özel bir anlam taşıdığında büyük harfle başlar. Bu kurallar, yazılı anlatımın doğru ve anlaşılır olması için çok önemlidir.
- Cümleler her zaman büyük harfle başlar. (Örn: Bugün hava çok güzel.)
- Özel adlar (kişi adları, soyadları, şehir, ülke, kıta adları) büyük harfle başlar. (Örn: Mustafa Kemal Atatürk, Ankara, Türkiye, Asya)
- Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar. (Örn: Türk Dil Kurumu, Milli Eğitim Bakanlığı)
- Kitap, dergi, gazete adlarının her kelimesi büyük harfle başlar. (Örn: Nutuk, Varlık Dergisi, Hürriyet Gazetesi)
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. (Örn: 29 Ekim 1923 Salı günü)
- Millet, dil, din ve mezhep adları büyük harfle başlar. (Örn: Türk, Türkçe, Müslümanlık, Hanefilik)
- Gezegen ve yıldız adları (coğrafi terim olarak kullanıldığında) büyük harfle başlar. (Örn: Dünya, Mars, Halley Kuyruklu Yıldızı)
💡 İpucu: "Dünya, Güneş, Ay" kelimeleri coğrafya ve astronomi terimi olarak kullanıldığında büyük harfle başlar. Ancak genel anlamda kullanıldığında küçük harfle yazılır. (Örn: Dünya'nın uydusu Ay'dır. / Benim dünyalar kadar işim var.)
📌 "de / da" Bağlacının ve Ekinin Yazımı
"de / da" hem bir ek hem de bir bağlaç olabilir. Bağlaç olan "de / da" ayrı yazılırken, ek olan "-de / -da" bitişik yazılır ve farklı anlamlar taşır.
- Bağlaç olan "de / da" her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz veya çok az değişir. Ünsüz uyumuna uymaz, yani "te / ta" şekli yoktur. (Örn: Sen de gel. / Kitap da okurum.)
- Ek olan "-de / -da" (bulunma hâl eki) her zaman kelimeye bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. Ünsüz uyumuna uyar, yani "-te / -ta" şekli de vardır. (Örn: Evde kaldım. / Okulda ders var. / Sepette elma var. / Sokakta oynuyorlar.)
⚠️ Dikkat: Cümleden çıkarma yöntemi, "de / da"nın bağlaç mı ek mi olduğunu anlamanın en kolay yoludur. "O da geldi." (O geldi. - Anlam bozulmadı, ayrı yazılır.) "Evde kimse yok." (Ev kimse yok. - Anlam bozuldu, bitişik yazılır.)
📌 "ki" Bağlacının ve Ekinin Yazımı
"ki" de tıpkı "de / da" gibi hem bağlaç hem de ek olabilir. Bu ayrımı yapmak, doğru yazım için kritiktir.
- Bağlaç olan "ki" her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz veya çok az değişir. (Örn: Duydum ki unutmuşsun. / Çalış ki kazan.)
- Ek olan "-ki" (ilgi eki veya sıfat yapan ek) her zaman kelimeye bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: Evdeki hesap. / Benimki daha güzel. / Yarınki maç.)
💡 İpucu: "Ki"nin bağlaç mı ek mi olduğunu anlamak için kelimeye "-ler" eki getirebilirsiniz. Eğer anlamlı oluyorsa bitişik yazılan ek "-ki"dir. Anlamsız oluyorsa ayrı yazılan bağlaç "ki"dir. (Örn: Evdeki -> Evdekiler (anlamlı, bitişik). / Çalış ki -> Çalışkiler (anlamsız, ayrı).)
⚠️ Dikkat: Türkçede kalıplaşmış bazı "ki"li kelimeler vardır ve bunlar her zaman bitişik yazılır. Bunları "SOMBAHÇEM" kısaltmasıyla akılda tutabilirsiniz: **S**anki, **O**ysaki, **M**ademsi, **B**elki, **H**albuki, **Ç**ünkü, **E**ğerki, **M**eğerki.
📌 Sayıların Yazımı
Sayıların yazımı, özellikle tarihlerde, saatlerde ve miktarlarda dikkat edilmesi gereken bir konudur.
- Sayılar metin içinde genellikle yazıyla belirtilir. (Örn: üç yüz elli beş, iki bin yirmi üç)
- Para işlemlerinde, çeklerde ve senetlerde sahteciliği önlemek amacıyla sayılar bitişik yazılır. (Örn: üçyüzellibeş TL)
- Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur veya kesme işaretiyle ek ayrılır. (Örn: 3. veya 3'üncü)
- Üleştirme sayıları rakamla değil, yazıyla belirtilir. (Örn: ikişer, altışar, dokuzar. ASLA "2'şer" veya "6'şar" şeklinde yazılmaz.)
- Dört veya daha çok basamaklı sayıların kolay okunabilmesi için binlik gruplara ayrılır ve aralarına nokta konur. (Örn: 1.250, 15.789.234)
- Saatler ve dakikalar arasına sadece iki nokta (:) konur. (Örn: 10:30, 09:45. ASLA "10.30" şeklinde yazılmaz.)
💡 İpucu: Tarihlerde ay ve gün adları rakamla yazılırsa aralarına nokta konur. (Örn: 29.10.1923). Ancak ay adı yazıyla yazılırsa araya virgül veya başka bir işaret konmaz. (Örn: 29 Ekim 1923).
