Sevgili öğrenciler, fiilimsiler (eylemsiler) Türkçemizin en önemli ve en keyifli konularından biridir. Bir kelimenin fiilimsi olup olmadığını anlamak için hem köküne hem de aldığı eklere dikkat etmeliyiz. Şimdi bu cümleyi adım adım inceleyelim:
- Öncelikle fiilimsinin ne olduğunu hatırlayalım: Fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek türetilen, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan, ancak fiil özelliklerini (kip ve kişi eki almazlar) tamamen kaybetmemiş sözcüklerdir. Fiilimsiler üçe ayrılır: isim-fiil (mastar), sıfat-fiil (ortaç) ve zarf-fiil (bağ-fiil).
- Şimdi verilen cümleyi ögelerine ayıralım ve fiil kökenli kelimeleri bulalım: "Konuşmaya başladığı anda herkes sustu."
- Cümlede fiil kökenli olabilecek kelimeler "konuşmaya", "başladığı" ve "sustu" kelimeleridir.
- "sustu" kelimesine bakalım: Bu kelime "sus-" fiil köküne "-tu" görülen geçmiş zaman kip eki almıştır. Kip eki aldığı için bu bir çekimli fiildir, fiilimsi değildir.
- Şimdi "konuşmaya" kelimesini inceleyelim:
- Kökü: "konuş-" (fiil kökü)
- Aldığı ek: "-ma" (isim-fiil eki)
- Üzerine gelen ek: "-ya" (yönelme hal eki)
- "Konuş-" fiil köküne "-ma" isim-fiil eki gelerek "konuşma" kelimesini oluşturmuştur. Bu kelime, fiil özelliğini korurken isim gibi kullanılmıştır. Dolayısıyla "konuşmaya" kelimesi bir isim-fiildir.
- Sırada "başladığı" kelimesi var:
- Kökü: "başla-" (fiil kökü)
- Aldığı ek: "-dık" (sıfat-fiil eki, ünsüz benzeşmesi ve ünlü düşmesiyle "-dığı" şeklini almıştır)
- Üzerine gelen ek: "-ı" (iyelik eki)
- "Başla-" fiil köküne "-dık" sıfat-fiil eki gelerek "başladık" kelimesini oluşturmuştur. Bu kelime, "an" ismini niteleyen bir sıfat görevindedir ("hangi an?" sorusuna "başladığı an" cevabını verir). Dolayısıyla "başladığı" kelimesi bir sıfat-fiildir.
- Gördüğümüz gibi, cümlede iki tane fiilimsi bulunmaktadır: "konuşmaya" (isim-fiil) ve "başladığı" (sıfat-fiil).
Cevap B seçeneğidir.
