10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil, isme gelerek onu yüklem yapmış ve cümleye "duyulan geçmiş zaman" anlamı katmıştır?
A) Bu evin bahçesi çok genişmiş.
B) Dünkü maç çok heyecanlıydı.
C) Yarınki toplantıda ben de varım.
D) O filmi daha önce izlemiştik.
Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruda ek fiilin önemli bir görevini, yani isim soylu sözcükleri yüklem yapma işlevini ve bu işlevle birlikte kattığı zaman anlamını bulmamız isteniyor. Ek fiil, Türkçede "imek" fiilidir ve iki temel görevi vardır:
- İsim soylu sözcüklere (isim, sıfat, zamir, edat grubu vb.) gelerek onları cümlenin yüklemi yapar.
- Basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı fiil yapar.
Soru bizden ek fiilin isme gelerek yüklem yaptığı ve cümleye "duyulan geçmiş zaman" anlamı kattığı seçeneği bulmamızı istiyor. Duyulan geçmiş zaman, ek fiilin "-miş" (veya -mış, -müş, -muş) ekiyle sağlanır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu evin bahçesi çok genişmiş.
- Bu cümlede yüklem "genişmiş" kelimesidir.
- "Geniş" kelimesi bir sıfattır (isim soylu bir sözcük).
- "Geniş" kelimesine ek fiilin duyulan geçmiş zaman eki "-miş" gelmiştir.
- Böylece "geniş" kelimesi ek fiil sayesinde yüklem olmuş ve cümleye "duyulan geçmiş zaman" (başkalarından duyma, sonradan fark etme) anlamı katmıştır.
- Bu seçenek, soruda istenen tüm şartları karşılamaktadır.
- B) Dünkü maç çok heyecanlıydı.
- Bu cümlede yüklem "heyecanlıydı" kelimesidir.
- "Heyecanlı" kelimesi bir sıfattır (isim soylu bir sözcük).
- "Heyecanlı" kelimesine ek fiilin görülen geçmiş zaman eki "-dı" gelmiştir.
- Ek fiil isme gelerek onu yüklem yapmış olsa da, cümleye kattığı anlam "görülen geçmiş zaman"dır, "duyulan geçmiş zaman" değildir.
- C) Yarınki toplantıda ben de varım.
- Bu cümlede yüklem "varım" kelimesidir.
- "Var" kelimesi bir isimdir (yok kelimesinin zıttı).
- "Var" kelimesine ek fiilin geniş zaman eki "-ım" (şahıs ekiyle birlikte) gelmiştir.
- Ek fiil isme gelerek onu yüklem yapmış olsa da, cümleye kattığı anlam "geniş zaman"dır, "duyulan geçmiş zaman" değildir.
- D) O filmi daha önce izlemiştik.
- Bu cümlede yüklem "izlemiştik" kelimesidir.
- "İzlemek" kelimesi bir fiildir.
- Burada ek fiil, "izlemiş" (duyulan geçmiş zaman kipiyle çekimlenmiş basit zamanlı fiil) fiiline gelerek onu birleşik zamanlı yapmıştır ("izlemişti" - duyulan geçmiş zamanın hikayesi).
- Ek fiil burada isme değil, fiile gelmiştir. Bu nedenle sorunun "isme gelerek" şartını karşılamaz.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, A seçeneğindeki cümlenin ek fiilin isme gelerek onu yüklem yapma ve cümleye "duyulan geçmiş zaman" anlamı katma şartlarını eksiksiz yerine getirdiği görülmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
