"Sınavda başarılı olmak isteyen öğrenciler, düzenli çalışarak hedeflerine ulaşabilirler." cümlesindeki fiilimsiler için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Birinci fiilimsi nesne görevinde kullanılmıştır.
B) İkinci fiilimsi durum bildirmektedir.
C) Her iki fiilimsi de farklı türdedir.
D) Fiilimsiler cümleye zaman anlamı katmıştır.
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle cümledeki fiilimsileri doğru bir şekilde tespit etmeli ve ardından her bir seçeneği dikkatlice değerlendirmeliyiz. Haydi adım adım ilerleyelim!
-
Adım 1: Cümledeki fiilimsileri (eylemsileri) bulalım.
Verilen cümle: "Sınavda başarılı olmak isteyen öğrenciler, düzenli çalışarak hedeflerine ulaşabilirler."
- "isteyen": "iste-" fiil köküne "-en" eki gelerek oluşmuş bir sıfat fiildir. (Hangi öğrenciler? İsteyen öğrenciler.)
- "çalışarak": "çalış-" fiil köküne "-arak" eki gelerek oluşmuş bir zarf fiildir. (Nasıl ulaşabilirler? Çalışarak ulaşabilirler.)
-
Adım 2: Seçenekleri tek tek inceleyelim.
- A) Birinci fiilimsi nesne görevinde kullanılmıştır.
- Birinci fiilimsimiz "isteyen"dir. Fiilimsiler, fiil özelliklerini korudukları için nesne alabilirler. "İsteyen" fiilimsisi, "başarılı olmak" ifadesini nesne olarak almıştır. Yani "ne isteyen?" sorusuna "başarılı olmak isteyen" cevabını verir. Bu nedenle, fiilimsinin kendi içinde nesne aldığı düşünüldüğünde bu ifade doğrudur.
- B) İkinci fiilimsi durum bildirmektedir.
- İkinci fiilimsimiz "çalışarak"tır. Cümlede "Öğrenciler hedeflerine nasıl ulaşabilirler?" sorusunu sorduğumuzda "düzenli çalışarak" cevabını alırız. "Çalışarak" fiilimsisi, eylemin (ulaşmanın) nasıl yapıldığını, yani durumunu bildirmektedir. Bu ifade doğrudur.
- C) Her iki fiilimsi de farklı türdedir.
- Birinci fiilimsi "isteyen" bir sıfat fiildir. İkinci fiilimsi "çalışarak" bir zarf fiildir. Sıfat fiiller ve zarf fiiller, fiilimsi türleri arasında farklı kategorilerdir. Bu ifade doğrudur.
- D) Fiilimsiler cümleye zaman anlamı katmıştır.
- "isteyen" fiilimsisi, "hangi öğrenciler" sorusuna cevap vererek bir niteleme (sıfat) görevi üstlenir, cümleye zaman anlamı katmaz.
- "çalışarak" fiilimsisi ise "nasıl" sorusuna cevap vererek durum (zarf) anlamı katar, cümleye zaman anlamı katmaz. Zaman anlamı katan zarf fiiller genellikle "-ınca", "-dığında", "-ken" gibi eklerle oluşur.
- Bu nedenle, her iki fiilimsinin de cümleye zaman anlamı kattığı söylenemez.
Yukarıdaki değerlendirmeler sonucunda, "Fiilimsiler cümleye zaman anlamı katmıştır." ifadesinin yanlış olduğunu görüyoruz. Bu ifade, fiilimsiler için söylenemez.
Cevap D seçeneğidir.
