1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?
A) Bu ev eskiden çok güzeldi.
B) O benim en iyi arkadaşımdı.
C) Yarın sınavım var.
D) Dün hava yağmurluydu.
Sevgili öğrenciler, bu soruda ek fiilin cümlelerdeki kullanım görevlerini inceleyeceğiz. Ek fiilin Türkçede iki temel görevi vardır:
- İsim soylu sözcükleri (isim, sıfat, zamir, zarf) yüklem yapmak: Bu görevde ek fiil, isim soylu bir sözcüğe gelerek ona zaman ve şahıs anlamı katar ve onu cümlenin yüklemi yapar. Ek fiilin bu görevdeki çekimleri genellikle "-di" (idi), "-miş" (imiş), "-se" (ise) ve geniş zamanda "-dir" (idır) şeklindedir. (Örnek: güzel-di, öğrenci-ymiş)
- Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapmak: Bu görevde ek fiil, zaten çekimli olan bir fiile gelerek ona ikinci bir zaman anlamı katar ve fiili birleşik zamanlı yapar. (Örnek: gel-iyor-du, oku-muş-tu)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu ev eskiden çok güzeldi. Burada "güzeldi" kelimesi, "güzel" (sıfat) sözcüğüne "-di" ek fiilinin gelmesiyle oluşmuştur. Ek fiil, "güzel" sıfatını cümlenin yüklemi yapmıştır. Yani, ek fiilin isim soylu bir sözcüğü yüklem yapma göreviyle kullanılmıştır.
- B) O benim en iyi arkadaşımdı. Burada "arkadaşımdı" kelimesi, "arkadaşım" (isim) sözcüğüne "-dı" ek fiilinin gelmesiyle oluşmuştur. Ek fiil, "arkadaşım" ismini cümlenin yüklemi yapmıştır. Yani, ek fiilin isim soylu bir sözcüğü yüklem yapma göreviyle kullanılmıştır.
- C) Yarın sınavım var. Bu cümlede yüklem "var" kelimesidir. "Var" kelimesi, Türkçede başlı başına bir varlık/yokluk bildiren bir yüklem görevi görür. Şimdiki zaman ek fiili olan "-dır/-dir" eki, "var" ve "yok" kelimelerinde genellikle düşer, yani söylenmez. Dolayısıyla bu cümlede açıkça görünen bir ek fiil eki bulunmamaktadır. Diğer seçeneklerde ise ek fiil ekleri (-di, -dı, -ydu) açıkça kullanılarak isim soylu sözcükler yüklem yapılmıştır. Bu durum, C seçeneğini diğerlerinden farklı kılar.
- D) Dün hava yağmurluydu. Burada "yağmurluydu" kelimesi, "yağmurlu" (sıfat) sözcüğüne "-ydu" ek fiilinin gelmesiyle oluşmuştur (y kaynaştırma harfidir). Ek fiil, "yağmurlu" sıfatını cümlenin yüklemi yapmıştır. Yani, ek fiilin isim soylu bir sözcüğü yüklem yapma göreviyle kullanılmıştır.
Gördüğümüz gibi A, B ve D seçeneklerinde ek fiil, isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapma görevini açıkça ve ek alarak yerine getirmiştir. C seçeneğinde ise "var" kelimesi kendiliğinden yüklem olmuş ve ek fiil eki açıkça kullanılmamıştır (düşmüştür). Bu nedenle C seçeneğindeki kullanım diğerlerinden farklıdır.
Cevap C seçeneğidir.
