5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil, isme gelerek onu yüklem yapmıştır?
A) O her zaman böyle düşünürdü.
B) Bu soruyu çözecektim.
C) En sevdiğim mevsim ilkbahardır.
D) Dün akşam buradaymışsın.
Sevgili öğrenciler, bu soruda ek fiilin önemli bir görevini, yani isim soylu sözcükleri yüklem yapma işlevini bulmamız isteniyor. Ek fiil, Türkçede iki temel göreve sahiptir:
- İsim soylu sözcüklere (isim, zamir, sıfat, edat vb.) gelerek onları cümlenin yüklemi yapar. (Örnek: Bu ev güzeldir.)
- Basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı fiil yapar. (Örnek: Her gün kitap okurdu.)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve ek fiilin hangi görevi üstlendiğini bulalım:
- A) O her zaman böyle düşünürdü. Bu cümlede yüklem "düşünürdü" sözcüğüdür. "Düşünürdü" sözcüğü, "düşünür" (geniş zaman) fiiline ek fiilin hikâyesi olan "-idi" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Burada ek fiil, bir fiile gelerek onu birleşik zamanlı yapmıştır. Bu, aradığımız durum değildir.
- B) Bu soruyu çözecektim. Bu cümlede yüklem "çözecektim" sözcüğüdür. "Çözecektim" sözcüğü, "çözecek" (gelecek zaman) fiiline ek fiilin hikâyesi olan "-idim" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Burada da ek fiil, bir fiile gelerek onu birleşik zamanlı yapmıştır. Bu da aradığımız durum değildir.
- C) En sevdiğim mevsim ilkbahardır. Bu cümlede yüklem "ilkbahardır" sözcüğüdür. "İlkbahar" sözcüğü bir isimdir. "İlkbahar" ismine ek fiilin geniş zamanı olan "-dır" eki gelerek onu cümlenin yüklemi yapmıştır. İşte tam da aradığımız durum budur: Ek fiil, bir isme gelerek onu yüklem yapmıştır.
- D) Dün akşam buradaymışsın. Bu cümlede yüklem "buradaymışsın" sözcüğüdür. "Bura" sözcüğü bir işaret zamiridir (isim soylu bir sözcüktür). "Bura" zamirine "-da" (bulunma hâl eki) ve ardından ek fiilin duyulan geçmiş zamanı olan "-ymış" eki gelerek onu yüklem yapmıştır. Ek fiil burada isim soylu bir sözcüğe gelmiş olsa da, soruda özellikle "isme gelerek" ifadesi kullanıldığı için, doğrudan bir isim olan "ilkbahar" (C seçeneği) daha net bir cevaptır. "Bura" bir zamirdir.
Yukarıdaki analizler sonucunda, ek fiilin bir isme gelerek onu yüklem yaptığı seçeneğin C olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
