10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil, birleşik zamanlı fiil oluşturmak için kullanılmıştır?
A) O benim en eski dostumdu.
B) Bu film çok sürükleyiciymiş.
C) Yarın sınavına çalışacaktı.
D) Bu manzara harikadır.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda ek fiilin iki temel görevinden hangisinin kullanıldığını bulmamız isteniyor: isim soylu sözcükleri yüklem yapmak mı, yoksa basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapmak mı? Gelin, bu kavramları kısaca hatırlayalım ve seçenekleri adım adım inceleyelim.
- Ek Fiil (İmek Fiili): Türkçede "imek" fiili, tek başına bir anlam taşımaz ancak cümle içinde iki önemli görevi vardır:
- 1. İsim ve İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak: Bir isim, sıfat veya zamir, ek fiil alarak cümlenin yüklemi olabilir. (Örnek: öğrenciydi, güzelmiş, odur)
- 2. Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Fiil Yapmak: Bir fiil, tek bir zaman eki aldığında basit zamanlıdır (geliyor, geldi, gelecek). Bu basit zamanlı fiile ek fiil eklendiğinde, fiil iki zaman anlamı taşır ve birleşik zamanlı fiil olur. (Örnek: geliyordu, gelecekmiş, gelmişse)
- Birleşik Zamanlı Fiil: Bir fiilin iki zaman eki alarak oluşturduğu yapıdır. İlk zaman eki fiilin kendi zamanını, ikinci zaman eki ise ek fiilin zamanını (hikaye, rivayet, şart) gösterir. Örneğin, "gelecek" (basit zaman) + "-ti" (ek fiil) = "gelecekti" (birleşik zaman: gelecek zamanın hikayesi).
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında inceleyelim:
- A) O benim en eski dostumdu.
- Burada yüklem "dostumdu" kelimesidir. "Dost" kelimesi bir isimdir. "Dostum" (benim dostum) kelimesine ek fiilin görülen geçmiş zamanı olan "-du" eki gelerek ismi yüklem yapmıştır. Bu, ek fiilin isim soylu sözcüğü yüklem yapma görevidir. Birleşik zamanlı fiil oluşturmamıştır.
- B) Bu film çok sürükleyiciymiş.
- Burada yüklem "sürükleyiciymiş" kelimesidir. "Sürükleyici" kelimesi bir sıfattır (isim soylu sözcük). Bu kelimeye ek fiilin duyulan geçmiş zamanı olan "-ymiş" eki gelerek sıfatı yüklem yapmıştır. Bu da ek fiilin isim soylu sözcüğü yüklem yapma görevidir. Birleşik zamanlı fiil oluşturmamıştır.
- C) Yarın sınavına çalışacaktı.
- Burada yüklem "çalışacaktı" kelimesidir. "Çalışmak" fiiline önce gelecek zaman eki "-acak" gelerek "çalışacak" (basit zamanlı fiil) oluşmuştur. Daha sonra bu basit zamanlı fiile ek fiilin görülen geçmiş zamanı olan "-tı" eki gelerek "çalışacaktı" şeklinde birleşik zamanlı bir fiil oluşturulmuştur. ("Gelecek zamanın hikayesi"). İşte bu, ek fiilin basit zamanlı fiili birleşik zamanlı fiil yapma görevidir.
- D) Bu manzara harikadır.
- Burada yüklem "harikadır" kelimesidir. "Harika" kelimesi bir sıfattır (isim soylu sözcük). Bu kelimeye ek fiilin geniş zamanı olan "-dır" eki gelerek sıfatı yüklem yapmıştır. Bu da ek fiilin isim soylu sözcüğü yüklem yapma görevidir. Birleşik zamanlı fiil oluşturmamıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, ek fiilin basit zamanlı bir fiile gelerek onu birleşik zamanlı fiil yaptığı tek seçenek C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
