Bir laboratuvarda çinko (Zn) metali, hidroklorik asit (HCl) çözeltisi içine atılıyor ve hidrojen gazı (H₂) açığa çıkıyor. Bu tepkime aşağıdakilerden hangisine örnektir?
A) Sentez tepkimesi
B) Çift yer değiştirme tepkimesi
C) Yanma tepkimesi
D) Tekli yer değiştirme tepkimesi
Bu soruyu çözmek için öncelikle verilen tepkimeyi kimyasal denklemle ifade edelim ve ardından tepkime türlerini hatırlayarak doğru seçeneği bulalım.
- 1. Tepkimeyi Anlayalım ve Denklemleştirelim:
Soruda çinko (Zn) metalinin hidroklorik asit (HCl) çözeltisi içine atıldığı ve hidrojen gazı ($H_2$) açığa çıktığı belirtiliyor. Bu durumda çinko, hidroklorik asitteki hidrojeni yerinden ederek çinko klorür ($ZnCl_2$) oluşturur. Tepkime denklemi şu şekildedir:
$Zn(k) + 2HCl(aq) \rightarrow ZnCl_2(aq) + H_2(g)$
Burada:
- $Zn(k)$ katı halde çinko elementidir.
- $HCl(aq)$ suda çözünmüş hidroklorik asit bileşiğidir.
- $ZnCl_2(aq)$ suda çözünmüş çinko klorür bileşiğidir.
- $H_2(g)$ gaz halindeki hidrojen elementidir.
- 2. Tepkime Türlerini İnceleyelim:
Şimdi seçeneklerde verilen tepkime türlerini ve bizim tepkimemizi karşılaştıralım:
- A) Sentez (Birleşme) tepkimesi: İki veya daha fazla basit maddenin birleşerek daha karmaşık tek bir madde oluşturduğu tepkimelerdir (örneğin: $A + B \rightarrow AB$). Bizim tepkimemizde iki madde tepkimeye girip iki farklı madde oluşturduğu için bu bir sentez tepkimesi değildir.
- B) Çift yer değiştirme tepkimesi: İki farklı bileşiğin iyonlarının karşılıklı olarak yer değiştirmesiyle iki yeni bileşik oluşturduğu tepkimelerdir (örneğin: $AB + CD \rightarrow AD + CB$). Bizim tepkimemizde bir element (Zn) ve bir bileşik (HCl) tepkimeye girdiği için bu bir çift yer değiştirme tepkimesi değildir.
- C) Yanma tepkimesi: Bir maddenin oksijenle hızlı bir şekilde tepkimeye girerek genellikle ısı ve ışık açığa çıkardığı tepkimelerdir. Verilen tepkimede oksijen ($O_2$) reaktif olarak bulunmadığı ve yanma belirtisi olmadığı için bu bir yanma tepkimesi değildir.
- D) Tekli yer değiştirme tepkimesi: Bir elementin, bir bileşikteki başka bir elementi yerinden ederek yeni bir bileşik ve yeni bir element oluşturduğu tepkimelerdir (örneğin: $A + BC \rightarrow AC + B$). Bizim tepkimemizde çinko (Zn) elementi, hidroklorik asit (HCl) bileşiğindeki hidrojen (H) elementini yerinden ederek çinko klorür ($ZnCl_2$) bileşiğini ve hidrojen ($H_2$) elementini oluşturmuştur. Bu tanım, tepkimemizle birebir örtüşmektedir.
Yukarıdaki analizlere göre, çinko metalinin hidroklorik asitle tepkimesi bir elementin bir bileşikteki başka bir elementi yerinden etmesiyle gerçekleştiği için tekli yer değiştirme tepkimesi örneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
